سلام؛ به وبلاگ پدافند غير عامل خوش آمدید

وقت تنگ است همتی بایدکرد

مقالات انگلیسی وبلاگ پدافند غير عامل

AUSTRALIAN EMERGENCY MANAGEMENT GLOSSARY
The aim of the Glossary is to provide a list of emergency management terms and definitions. Terms included are those likely to be encountered by emergency management workers. The types of organisati...  
AUSTRALIAN EMERGENCY MANAGEMENT ARRANGEMENTS
The purpose of this Manual is to provide a basic reference to the arrangements which the Commonwealth and State and Territory Governments have in place to manage disasters and emergencies. It has bee...  
OPERATIONS CENTRE MANAGEMENT
All Australian States and Territories are threatened by a range of hazards, both natural and technological. The impact of these hazards, whether large or small, requires a coordinated counter-disaster...  
EMERGENCY MANAGEMENT IN AUSTRALIA CONCEPTS AND PRINCIPLES
Every nation-state accepts the need for measures to protect and preserve the lives and property of its citizens, whether from external threats or internal hazards. All such measures, however, must be ...  
Community development in recovery from desaster
Community development in recovery from desaster  
ECONOMIC AND FINANCIAL ASPECTS OF DISASTER RECOVERY
The economic effects of disasters are mostly seen as physical damage to infrastructure.More often than not loss of income through loss of trading activity and the time taken o re-establish such activ...  
MANAGING EXERCISES
The first publication in the original AEM Series of mainly skills reference manuals was produced in 1989. In August 1996, on advice from the National Emergency Management Principles and Practice Advis...  
Evacuation Evacuation Planning Planning
As more and more people are becoming affected by the impact of emergencies and disasters across the globe, it is increasingly imperative that response and recovery agencies, organisations and individu...  
EMERGENCY CATERING
Every year natural and technological disasters afflict numerous communities. Floods, fires, cyclones, earthquakes, landslides, tornadoes and other severe storms can cause disasters. There are also occ...  
EMERGENCY CATERING
Every year natural and technological disasters afflict numerous communities. Floods, fires, cyclones, earthquakes, landslides, tornadoes and other severe storms can cause disasters. There are also occ...  
Washington Military Department Strategic Plan 2007 - 2011
Our agency’s quality management processes include prioritized strategic planning; targeted performance measurement and analysis; clear articulation of employee expectations; customer and emplo...  
Challenges for the National Flood Insurance Program
What GAO Found The NFIP, by design, is not actuarially sound. The program does not collect sufficient premium income to build reserves to meet long-term future expected flood losses. In November 2005,...  
+ نوشته شده در  پنجشنبه 23 آبان1387ساعت 2:4 AM  توسط محب  | 

پیوندهای خارجی وبلاگ پدافند غير عامل

+ نوشته شده در  پنجشنبه 23 آبان1387ساعت 1:59 AM  توسط محب  | 

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل
با سلام خدمت همگي دوستان عزيز:
خواهشمندم چنانچه در  موضوع پدافند غير عامل ،مقالات يا مطالبي ويا هر گونه خبري تحت اين عنوان داريد كه  قابل بهره برداري براي ساير دوستان  ودانشجويان عزيز مناسب باشد رادر سايت بياوريد

بي صبرانه منتظر مطالب ارسالي شما هستم.

+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:38 PM  توسط محب  | 

گالری فیلم

شايعه
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:11/4/1387
جنگ رواني رسانه غربي عليه ايران - 2
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:10/4/1387
جنگ رواني رسانه غربي عليه ايران - 1
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:9/4/1387
تاكيد رهبري بر دقت در تدوين قوانين و نظارت
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:21/3/1387
همایش امنیت ارتباطات و فناوری اطلاعات در دمشق
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:11/4/1387
نمايشگاه بين المللي فناوري اطلاعات در قزاقستان
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:24/3/1387
لباس استتار
استتار
استتار تجهيزات نظامي (3)
استتار
استتار تجهيزات نظامي (تور استتار) (1)
استتار
استتار تجهيزات نظامي (2)
استتار
استتار حشرات
استتار
استتار حشرات (ليگمن)
استتار
استتار حيوانات (گوزن)
استتار
استتار حيوانات (آفتاب پرست)
استتار
استتار حيوانات (مار افعي)
استتار
استتار حيوانات (مار)
استتار
ريزش ساختمان (عدم رعايت اصول مستحكم سازي)
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:10/4/1387
احداث تونل در سليمانيه عراق توسط ايران
منبع:خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران تاریخ:25/3/1387
+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:29 PM  توسط محب  | 

تمام آلبوم ها » انواع شیلترها » شيلترهاي نظامي

+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:23 PM  توسط محب  | 

تصاوير جالب وعلمی

+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:17 PM  توسط محب  | 

تصاوير جالب وعلمی

+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:16 PM  توسط محب  | 

تصاوير جالب وعلمی

+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:15 PM  توسط محب  | 

تازه ها

پدافند غير عامل چيست؟
هر اقدام غیر مسلحانه‌ای که موجب کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی، ساختمان‌ ها، تاسیسات، تجهیزات، اسناد و شریان های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن گردد، پدافند غیرعامل خوانده می شود.  
انرژي باد،‌انرژي حاصل از هواي متحرك
باد هواي در حال حركت است. باد به وسيلة گرماي غير يكنواخت كه سطح كرة زمين كه حاصل عملكرد خورشيد است، بوجود مي‌آيد. از آنجائيكه سطح زمين از سازنده‌هاي خشكي و آبي قنوعي تشكيل شده‌اند، اشعة...  
آشنايي با اصول و ملاحظات پدافند غيرعامل (قسمت دوم)
علاقه به حيات و حفظ بقاء به طور غريزي در هر انساني وجود دارد لذا در طول تاريخ، بشر براي دستيابي به ملزومات حياتي خود از جمله غذا و انرژي به گسترش و توسعه مراتع و زمين‌هاي كشاورزي و معادن پرداخته ...  
آشنايي با اصول و ملاحظات پدافند غيرعامل (قسمت اول)
جنگ يكي از عناصر پايدار تاريخ بشري است. به طوري كه جامعه‌شناسان آن را به عنوان يك پديده و واقعيت اجتماعي قلمداد نموده‌اند. بشريت در طول 5 هزار سال تاريخ تمدن خود 14 هزار جنگ را ديده و در اين...  
آشنایی مختصر با پدافند غیر عامل
1- اهميت پدافند غيرعامل دفاع غيرعامل در واقع مجموعه تمهيدات ،اقدامات و طرح‌هايي است كه با استفاده از ابزار، شرايط و حتيالمقدور بدون نياز به نيروي انساني به صورت خود اتكا صورت‌گيرد چنين اقدا...  
تقويت زيرساخت‌هاي حياتي
دفاع وقوع حداقل 4 جنگ مهم در حريم مرزهاي سرزمين ميهن اسلامي در دهه‌هاي اخير و اهداف راهبردي دشمنان در محاصره، مهار و تضعيف جمهوري اسلامي ايران اين پيام را به ما مي‌دهد كه هرچند نبايد مرعوب ...  
خلاصه گزارش اظهارنظر كارشناسي درباره:«طرح اجراء الزامات پدافند غير‌عامل توسط بخش خصوصي»
بيان موضوع براساس طرح پيشنهادي بخش خصوصي مكلف مي‌شود در مواردي كه مراكز يا مستحدثات حياتي ـ حساس و مهم را براي كشور ايجاد مي‌كند، نسبت به رعايت الزامات پدافند غير‌عامل كه توسط سازمان پد...  
امنیت ملّی و دفاع غیرعامل
از هنگامی که انسانها بر آن شدند تا از دل کوه ها و جنگل ها بیرون آیند و در کنار هم به صورت دسته جمعی زندگی کنند، نیاز به امنیت را بیشتر احساس کردند؛ با نگاهی به تاریخ بشر، از آغاز تا کنون به نظر می رس...  
انرژي هاي پاك و ضرورت توسعه آن
دسترسي كشورهاي درحال توسعه به انواع منابع جديد انرژي، براي توسعه اقتصادي آنها اهميت اساسي دارد و پژوهش هاي جديد نشان داده كه بين سطح توسعه يك كشور و ميزان مصرف انرژي آن، رابطه مستقيمي برقرار است. با ت...  
اهداف و اهميت پدافند غيرعامل
اهداف پدافند غير عامل: 1- كاهش قابليت‌ و توانايي سامانه‌هاي شناسايي، هدف يابي و دقت هدف‌گيري تسليحات آفندي دشمن. 2- بالا بردن قابليت‌ بقا، استمرار عمليات و فعاليت‌هاي حياتي و...  
پدافند غير عامل ،ضرورتها و اهداف
مطابق قانون چهارم توسعه ، يكي از محورهاي اساسي موضوع امنيت ملي، بحث پدافند غير عامل است. با عنايت به اينكه اين بحث از مباحثي است كه دانش فني آن در داخل كشور در حال شكل‌گيري است شناخت دقيق‌تر...  
پدافند غير عامل، مديريت جامع بحران در عرصه دفاع است
«مديريت بحران» همچون مفهوم «بحران» از منظرهاي گوناگون مورد تعريف و تدقيق واقع شده است; گستره مفهومي تعريف اين واژه بسيار فراخ و در برگيرنده هر تمهيدي براي پرهيز از بحران و جستج...  
تاریخچه دفاع غیرعامل
شکل گیری تمدن های اولیه در جهان همواره با وقوع جنگ همراه بوده است، در طول تاریخ انسان ها از طریق پناه گرفتن در غارها، ساخت جوشن و سپر، ایجاد برج و بارو و قلاع محکم و مرتفع، حفر خندق برای حفظ جان و تام...  
دفاع غیرعامل در برنامه ریزی و طراحی معماری نظامی
مسئله دفاع و امنیت از دیرباز در طراحی مجتمع های زیستی و سکونتگاه های بشر مورد توجه ویژه ای قرار داشته است. نگاهی به تاریخچه طراحی اینگونه فضاها اهمیت آن را نزد معماران نشان می دهد.  
سوابق و تجربيات مربوط به پدافند غيرعامل در طول تاريخ
بشر اوليه به منظور مقابله با رويدادهاي طبيعي از قبيل حمله حيوانات ، سرما و گرما و تغييرات جوي ابتدا بر روي درختان و سپس به درون شكاف كوه‌ها و داخل غارها پناه مي بردند  
ضرورت استفاده از اصول و ملاحظات پدافند غیرعامل
استفاده از اصول و ملاحظات پدافند غیرعامل که امروزه با توجه به ویژگی های فنی و تخصصی، دسته بندی و تعریف گردیده اند به قدمت عمر انسان و آغاز زندگی بر می گردد. به طوری که نسل های اولیه نیز به شکل های ابت...  
طبیعت و دفاع غیرعامل
با نگرشی دقیق و تحقیقی به جهان شگفت انگیز طبیعت می توان گفت که انسان دانش و هنر دفاع غیرعامل را از مخلوقات جهان هستی به خصوص جانداران دیگر آموخته و بدون شک این مخلوقات بوده اند که به اجداد ما راه ساخت...  
فرهنگ سازى و توسعه پدافند غيرعامل
پدافند غيرعامل چه ارتباطي مي‌تواند با بحث فرهنگ داشته باشد؟ پدافند غير عامل بستر سازي فرهنگي براي مقابله با دشمن و دفاع در مقابل هرگونه تجاوز و آماده سازي رواني جامعه براي ناكام سازي دشمن در تها...  
مبانی، مستندات و الزامات قانونی
پدافند غیرعامل به عنوان یکی از موثرترین و پایدارترین روشهای دفاع در مقابل تهدیدات همواره مد نظر اکثر کشورهای جهان قرار داشته است و حتی کشورهایی مانند آمریکا و شوروی سابق با وجود برخورداری از توان نظام...  
مفاهيم نظري و علمي دفاع غير عامل
تجارب و شواهد ثبت شده در جنگهاي دورانهاي گذشته تاريخ بشري و قرن حاضر، نمونه هاي مدلل و انكار ناپذيري است كه اهميت پديده دفاع غير عامل را آشكار و ثابت نموده و موارد مشروحه زير نمونه هايي بارز از اين اه...  
موضوع شناسي پدافند غيرعامل
پدافند در مفهوم كلي، دفع، خنثي كردن و يا كاهش تاثيرات اقدامات آفندي دشمن و ممانعت از دستيابي به اهداف خودي است. پدافند به دو بخش تقسيم مي‌شود 1- پدافند عامل 2- پدافند غيرعامل پدافند عامل: پدافند...  
مهندسی پدافند غیرعامل
پدافند غیرعامل به مجموعه از اقداماتی اطلاق می گردد که مستلزم بکارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن می توان وارد شده خسارت مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خ...  
نگاهي به‌پدافند غيرعامل درايران‌وجهان
چهارمين روز هفته دفاع مقدس، روز"آمادگي، ايمني و دفاع مقدس" نامگذاري شده است. نقش آمادگي و ايمني از جهات مختلف در همه جوامع داراي اهميت است و دولت‌ها به اين موضوع با نگاه ويژه مي‌نگ...  
نمونه های دفاعی غیرعامل نزد حیوانات
تعداد جانورانی که از این نعمت رایگان الهی برخوردارند و به مدد آن زندگی خود را ادامه می دهند در جهان طبیعت زیاد می باشند.  
+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:12 PM  توسط محب  | 

کتب انگلیسی پدافند غير عامل و مدیریت بحران

 Vital Records Management: Emergency Operations Records

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 Recovery Guidance Advisory Base Flood Elevation ABFE

Recovery Guidance Advisory Base Flood Elevation ABFE

 Emergency Planning The Planning Process Hazard Analysis

Emergency Planning  The Planning Process  Hazard Analysis

 CPG 4-1 Section 30 AC Dosimeter Charger Instructions

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 CPG 1-17 Outdoor Warning Systems Guide

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 Tasks and Tools: The Emergency Manager’s Milieu: For “Environmental Risk and Emergency Management”

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

  Radiological Instruments: An Essential Resource for National Preparedness

 Radiological Instruments: An Essential Resource for National Preparedness

 Fallout Exposure Rates: Prediction Tables FEMA

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 Maintenance and Calibration Memoranda: disposal of obsolete radiological instruments

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 Use of Civil Defense Radiological Instruments for Peacetime Radiological Emergencies

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 PRESTANDARD AND COMMENTARY FOR THE SEISMIC REHABILITATION OF

PRESTANDARD AND COMMENTARY FOR THE SEISMIC REHABILITATION OF

 SURVEY ON HOMELAND SECURITY AND EMERGENCY PREPAREDNESS Five Years Post 9/11, One Year Post Katrina

SURVEY ON HOMELAND SECURITY AND EMERGENCY PREPAREDNESS Five Years Post 9/11, One Year Post Katrina 

 Preparing for Disaster for People with Disabilities and other Special Needs

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 Report on Costs and Benefits of Natural Hazard Mitigation

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

 protecting business operations: second report of costs and benefits o natural hazard mitigation

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99...

+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 11:3 PM  توسط محب  | 

امضای تفاهمنامه همکاری سازمان پدافند غیر عامل و بسیج کشور

امضای تفاهمنامه همکاری سازمان پدافند غیر عامل و بسیج کشور

رئیس سازمان پدافند غیر عامل کشور از امضای تفاهمنامه همکاری میان این سازمان و نیروی مقاومت بسیج کشور خبر داد. سردار غلامرضا جلالی در حاشیه همایش فرماندهان و مدیران بسیج وزارتخانه ها و ادارت کشور در جمع خبرنگاران افزود: این تفاهم نامه با هدف بهره گیری از قابلیت ها و ظرفیت های نیروی مقاومت بسیج در شش محور اساسی تنظیم شده است.
وی عضویت بسیج در شورای پدافند غیر عامل دستگاههای اجرایی و شناسایی و کنترل تهدیدات در هر حوزه با مشارکت این نیرو را از محورهای این تفاهم نامه عنوان کرد.
سردار جلالی اذعان داشت: همچنین در این راستا مشارکت هایی در جهت آمادگی و انجام تمرینهای تخصصی صورت خواهد گرفت.
وی عنوان کرد: کمک به دستگاههای اجرایی در شرایط تهدید و بحران، سازماندهی ثانویه عناصر متخصص و پایداری و تداوم خدمت رسانی توسط ادارات در مواقع بحرانی از دیگر محورهای این تفاهم نامه است.
رئیس سازمان پدافند غیر عامل، پدافند غیر عامل را ناظر بر اقدامات غیر نظامی با هدف کاهش آسیب پذیری و همچنین ضامن استمرار خدمات اساسی کشور در زمان بحران دانست.
وی یاد آور شد: به رغم تلاش آمریکا برای پنهان کردن تحرکات جاسوسی خود در مرزهای کشورمان، به مدد بهره گیری از تجهیزات و توان مجهز و بومی متخصصان بسیجی در دستگاههای دفاعی کشور، تقریبا کلیه این تهدیدات و اقدامات کشف و خنثی می شوند.
جلالی خاطر نشان کرد: جمهوری اسلامی ایران بنا بر سیاست جدی خود هیچگونه همکاری با متجاوزین به مرزهای کشورمان نداشته و هر گونه تعدی و تجاوز را قاطعانه پاسخ می دهد.
کد خبر:  286
فرستنده: SuperUser Account
گروه: اخبار کمیته
+ نوشته شده در  سه شنبه 21 آبان1387ساعت 10:57 PM  توسط محب  | 

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل
با سلام خدمت همگي دوستان عزيز:
خواهشمندم چنانچه در  موضوع پدافند غير عامل ،مقالات يا مطالبي ويا هر گونه خبري تحت اين عنوان داريد كه  قابل بهره برداري براي ساير دوستان  ودانشجويان عزيز مناسب باشد رادر سايت بياوريد

بي صبرانه منتظر مطالب ارسالي شما هستم.

+ نوشته شده در  جمعه 10 آبان1387ساعت 7:39 PM  توسط محب  | 

پدافند غير عامل بهتر خود را نشان مي دهد

خبر ها داشتيم در راستاي جنگ رواني اسرائيل، روي گوشيهاي موبايل مردم لبنان ، پيامهاي  sms    خاص دريافت شده و حتي روي گوشيهاي ثابت، پيام صوتي در راستاي منافع اسرائيل پخش مي شود اين نكته جاي بررسي دارد ايا مشكل نفوذ جاسوسان اسرائيلي در سيستم مخابرات لبنان است يا اينكه با استفاده از رومينگ بين المللي از داخل اسرائيل ارسال ميشود  يا اينكه با استفاده از  خلا هاي امنيتي سيستم  شبكه هاي كامپيو تري و  مخابراتي لبنان، پيام پخش مي شودو سوال مهمترآنست كه  ايا ممكن است دشمن از  طريق سيستم  برودكست طرف مقابل پيامهاي خود را ارسال نما يد؟ و حتي  اگر اينكار را نكند ايا با ارسال نويز روي باند UHF ,VHF ان را مختل كند.در اين جا دوباره پدافند غير عامل بهتر خود را نشان مي دهد .

منبع : http://dvb-t.blogfa.com

+ نوشته شده در  جمعه 10 آبان1387ساعت 7:32 PM  توسط محب  | 

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل
با سلام خدمت همگي دوستان عزيز:
خواهشمندم چنانچه در  موضوع پدافند غير عامل ،مقالات يا مطالبي ويا هر گونه خبري تحت اين عنوان داريد كه  قابل بهره برداري براي ساير دوستان  ودانشجويان عزيز مناسب باشد رادر سايت بياوريد

بي صبرانه منتظر مطالب ارسالي شما هستم.

+ نوشته شده در  یکشنبه 5 آبان1387ساعت 11:57 PM  توسط محب  | 

طرح اجراء الزامات پدافند غير‌عامل توسط بخش خصوصي

خلاصه گزارش اظهارنظر كارشناسي درباره:«طرح اجراء الزامات پدافند غير‌عامل توسط بخش خصوصي»


بيان موضوع
براساس طرح پيشنهادي بخش خصوصي مكلف مي‌شود در مواردي كه مراكز يا مستحدثات حياتي ـ حساس و مهم را براي كشور ايجاد مي‌كند، نسبت به رعايت الزامات پدافند غير‌عامل كه توسط سازمان پدافند غير‌عامل كشور ابلاغ مي‌شود، اقدام كند.

اهداف طرح
به‌دنبال اجراي سياست‌هاي ابلاغي مقام معظم رهبري در مورد اصل 44 قانون اساسي و تصويب قانون مربوطه در مجلس شوراي اسلامي كه به موجب آن اجازه سرمايه‌گذاري و ايجاد صنايع بزرگ و مهم كشور به بخش خصوصي داده خواهد شد، هدف از پيشنهاد اين طرح تصويب قانوني است تا بخش خصوصي را ملزم به رعايت دستورالعمل‌هاي ابلاغي از سوي سازمان پدافند غير‌عامل كند.

اهداف پدافند غير‌عامل
1. كاهش قابليت‌ و توانايي سامانه‌هاي شناسايي، هدف‌يابي و دقت هدف‌گيري تسليحات آفندي دشمن.
2. بالا بردن قابليت‌ بقا، استمرار عمليات و فعاليت‌هاي حياتي و خدمات‌رساني مراكز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير‌نظامي كشور در شرايط وقوع تهديد، بحران و جنگ.
3. تقليل‌ آسيب‌پذيري و كاهش خسارت و صدمات تأسيسات، تجهيزات و نيروي انساني مراكز حياتي، حساس و مهم نظامي و غيرنظامي كشور در برابر تهديدات و عمليات دشمن.
4. سلب آزادي و ابتكار عمل از دشمن.
5. صرفه‌جويي در هزينه‌هاي تسليحاتي و نيروي انساني.
6. فريب و تحميل هزينه بيش‌تر به دشمن و تقويت بازدارندگي.
7. افزايش آستانه مقاومت مردم و نيروي خودي در برابر تهاجمات دشمن.
8. حفظ روحيه و انسجام وحدت ملي و حفظ سرمايه‌هاي ملي كشور.
9. حفظ تماميت ارضي، امنيت ملي و استقلال كشور.

اظهارنظر كارشناسي
هر چند اجراي دستورالعمل‌ها و الزامات پدافند غير‌عامل موجب كاستن از آسيب‌پذيري مراكز حياتي و حساس كشور در برابر حملات و بمباران‌هاي هوايي و حملات زميني دشمن شده، خسارات و صدمات را تقليل و ادامه فعاليت و مقاومت در شرايط بحران و جنگ را ممكن مي‌سازد ولي بايد به اين نكته نيز توجه شود كه در شرايط كنوني اقتصاد كشور، بخش خصوصي بخشي ضعيف نگهداشته شده است كه به تنهايي و بدون حمايت دولت توان ايجاد يك واحد بزرگ صنعتي نظير يك واحد پتروشيمي را ندارد. همچنين بايد به اين نكته توجه كرد كه بخش خصوصي تمايل دارد با بيمه كردن تأسيسات ايجاد شده، خود را از دردسر رعايت اين الزامات برهاند و اصولاً چنين ديدگاه كلاني به موضوع نداشته و منافع اقتصادي‌اش بيش از هر چيز ديگر براي او اهميت دارد. بنابراين در صورت تصويب اين طرح، مكلف كردن بخش خصوصي به اجراي الزامات و دستورالعمل‌هاي سازمان پدافند غير‌عامل، مستلزم صرف هزينه‌هاي بيش‌تر است كه بالطبع انگيزه بخش خصوصي را براي ورود به عرصه سرمايه‌گذاري و ايجاد تأسيسات حياتي و مهم كم‌تر خواهد كرد.
از نگاهي ديگر با توجه به اهميت موضوع و بررسی و تدوين سياست‌های کلی نظام در باره پدافند غير‌عامل کشور در مجمع تشخيص مصلحت نظام و ضرورت حفظ مراكز حياتي و حساس كشور و توجه به اين نكته كه رعايت الزامات پدافند غير‌عامل، منافع بسياري براي كشور در آينده به دنبال داشته و موجب جلوگيري از تحميل هزينه‌هاي زيادي به كشور خواهد شد به‌نظر مي‌رسد در صورتي كه قانون‌گذار بخواهد با توجه به حساسيت و اهميت موضوع، بخش خصوصي را مكلف به اجراي الزامات سازمان پدافند غير‌عامل كند، بهتر است در صورتي كه دولت بار مالي اهداف اين طرح را بپذيرد (در غير اين صورت طبق اصل 75 قانون اساسي اين موضوع توسط نمايندگان قابل طرح نيست) هزينه‌هاي مترتب بر آن را به‌عهده دولت گذارد. از سوي ديگر با توجه به گستردگي دامنه شمول مراكز يا مستحدثات حياتي، حساس و مهم كشور بار مالي ناشي از اجراي اين قانون بسيار بالا بوده و بهتر است هدف قانون‌گذار به حفظ مراكز حياتي و انجام پدافند غير‌عامل در آن‌ها محدود شود.

پيشنهاد
با در نظر گرفتن موارد مطروحه و ضرورت رعايت الزامات پدافند غير‌عامل توسط بخش خصوصي در مراكز يا مستحدثات حياتي كشور و هزينه‌هاي مالي مترتب بر آن ، پيشنهاد مي‌شود پس از تصويب كليات طرح، ماده واحده آن به شرح زير اصلاح شود:
ماده واحده پيشنهادي: «بخش خصوصي مكلف است در مواردي كه مراكز يا مستحدثات حياتي براي كشور ايجاد مي‌كند، نسبت به رعايت الزامات پدافند غير‌عامل كه توسط سازمان پدافند غير‌عامل كشور ابلاغ مي‌شود، اقدام كند. دولت موظف است هزينه‌هاي مترتب بر اجراي اين حكم را در بودجه سالانه پيش‌بيني و توسط سازمان پدافند غير‌عامل به بخش خصوصي پرداخت كند».


+ نوشته شده در  شنبه 4 آبان1387ساعت 0:53 AM  توسط محب  | 

اهداف پدافند غيرعامل

● منبع: خبرگزاری - فارس

 
 

اهداف پدافند غيرعامل:

1- كاهش قابليت‌ و توانايي سامانه‌هاي شناسايي، هدف يابي و دقت هدف‌گيري تسليحات آفندي دشمن.

2- بالا بردن قابليت‌ بقا، استمرار عمليات و فعاليت‌هاي حياتي و خدمات رساني مراكز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي كشور در شرايط وقوع تهديد، بحران و جنگ.

3- تقليل آسيب پذيري و كاهش خسارت و صدمات تاسيسات، تجهيزات و نيروي انساني مراكز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي كشور در برابر تهديدات و عمليات دشمن.

4- سلب آزادي و ابتكار عمل از دشمن.

5- صرفه جوئي در هزينه‌هاي تسليحاتي و نيروي انساني.

6- فريب و تحميل هزينه بيشتر به دشمن و تقويت بازدارندگي.

7- افزايش آستانه مقاومت مردم و نيروي خودي در برابر تهاجمات دشمن.

8-حفظ روحيه و انسجام وحدت ملي و حفظ سرمايه‌هاي ملي كشور.

9- حفظ تماميت ارضي، امنيت ملي و استقلال كشور.

 

اهميت پدافند غير عامل:

تجارب و شواهد ثبت شده در جنگهاي اعصار گذشته تاريخ بشري و قرن حاضر، نمونه هاي مستدل و انكار ناپذيري است كه اهميت حياتي پديده دفاع غير عامل را آشكار و ثابت مي‌نمايد، موارد مشروحه ذيل نمونه‌هاي بارزي از اين اهميت مي‌باشند.

1- بكار گيري اقدامات پدافند غير عامل، موجب زنده ماندن و ادامه حيات و بقاي نيروي انساني مي‌گردد كه با ارزش‌ترين سرمايه يك سازمان و قدرت ملي كشور مي‌باشد.

*هر كس نفسي را بدون حق قصاص و يا اينكه فساد و فتنه‌اي در روي زمين كند، به قتل رساند، مثل آن باشد كه همه مردم را كشته و هر كس نفسي را حيات بخشد (از مرگ نجات دهد)، مثل آنست كه همه مردم را حيات بخشيده (سوره مباركه مائده 32)

*نيروي‌هاي انساني بزرگترين سرمايه‌هاي يك سازمان، جامعه و كشور مي‌باشند و از دست رفتن نابهنگام يك انسان، بزرگترين زيان اجتماعي است كه به يك جامعه و كشور وارد مي‌شود.

2- دفاع غير عامل موجب صرفه جويي كلان اقتصادي و ارزي در حفظ تجهيزات و تسليحات بسيار گران‌قيمت نظامي نظير (هواپيماهاي شكاري و ترابري، سامانه هاي موشكي و پدافند هوايي و زمين به زمين، رادارها، شناورها، توپخانه صحرايي، تانكها و نفربرها و ... مي‌گردد.

*خريد و تهيه تسليحات نظامي در هر زمان و از هر جا امكان پذير نمي‌باشد.

*وجود حتي يك سلاح (تير بار، توپ، تانك، بالگرد، هواپيما، شناور، موشك‌ و ...) گاهي مي‌تواند سرنوشت يك نبرد را رقم زند.

*مكان يابي صحيح اوليه، مقاوم سازي و ايجاد استحكامات، استفاده مناسب از عوارض طبيعي و ساير اقدامات پدافند غير عامل مي‌تواند به نحوي موثر موجب صرفه جويي در بكار گيري سلاح‌ هاي كمتر پدافندي، نيروي انساني و هزينه‌هاي كلان تسليحاتي و سازماني گردد.

3- دفاع غير عامل، مراكز حياتي و حساس (اقتصادي، سياسي، نظامي، ارتباطي، مواصلاتي، پالايشگاهها، نيروگاهها، بنادر، فرودگاهها، مجتمع‌هاي صنعتي و ...) را در برابر حملات و بمباران‌هاي هوايي و حملات زميني دشمن حفظ نموده، خسارات و صدمات را تقليل و ادامه فعاليت و مقاومت در شرايط بحران و جنگ را ممكن مي‌سازد.

*رعايت پاره‌اي از اقدامات پدافند غير عامل در بعضي از مراكز حياتي و حساس كشور موجب مقاومت، پايداري و ادامه خدمات بهتر و آسيب پذيري كمتر آنها در برابر حملات و بمباران‌هاي هوايي دشمن در طول هشت سال دفاع مقدس بوده است (پالايشگاه اصفهان، سد و نيروگاه آبي دز) مصاديق بارزي از اين مدعاست.

*استراتژي و سياست تمركز زدايي كره شمالي در جهت حفظ مراكز حياتي و حساس، راهبرد عملي و مفيد و موثري با رويكرد دفاعي امنيتي فرا روي مسئولين و مبادي ذيربط كشور در طراحي، ساخت و احداث مراكز حيات و حساس كشور مي‌باشد.

4- اقدامات دفاع غير عامل موجب تحميل هزينه به دشمن مي‌گردد.

*انهدام اهداف مستحكم پراكنده و كوچك به مراتب مشكل‌تر و پر هزينه تر از انهدام اهداف نرم و سست و بدون حفاظ و متراكم و حجيم مي‌باشد.

*دشمن براي هدف‌گيري و انهدام اهداف مستحكم و پراكنده مي‌بايست هواپيماها، تسليحات و زمان بيشتري را صرف كشف و انهدام آنها نمايد و چنانچه خرج يك اقدام يا تهديد از دخل آن براي دشمن بيشتر باشد، تاثير بازدارنده‌اي در تصميم و عمل وي خواهد گذاشت.

5- دفاع غير عامل موجب حفظ نيروها براي ضربه زدن در زمان و مكان مناسب به دشمن و سلب آزادي و ابتكار عمل از دشمن و نيروي مهاجم مي‌شود.

6- فريب يكي از اصول دفاع غير عامل است، تهيه و ساخت ماكت‌هاي فريبنده و كاذب، يكي از اقدامات موثر دفاعي غير عامل است كه در صورت استتار و اختفاء و پوشش اهداف حقيقي فوائد و نتايج مشروحه زير را دارد.

*انحراف دشمن از اهداف حقيقي و مهم به سمت اهداف كاذب و كم اهميت.

*تحميل هزينه بيشتر به دشمن.

*بيشتر نشان دادن توان خودي.

*تضعيف روحيه و تحليل انرژي دشمن.

*تقليل صدمات و خسارات تجهيزات، تاسيسات و تلفات نيروي انساني.

*غافلگير نمودن دشمن و سلب ابتكار عمل از وي.

*حفظ توان خودي جهت ادامه فعاليت، افزايش آستانه مقاومت و استمرار عمليات و خدمات.

7- در مقام مقايسه 3 عنصر (تهاجم، دفاع عامل و دفاع غير عامل) عنصر دفاع غير عامل، مخارج و هزينه‌هاي كمتري دارد و از نظر اخلاقي و بشر دوستانه و سياسي، مفهومي صلح دوستانه تر دارد. همچنين نيل به «دفاع غير عامل» در مقايسه با «دفاع عامل» ساده‌تر و سهل الوصول تر و با سياست خود كفايي و عدم وابستگي و استقلال كشورها موافق‌تر است.

 

8- پيشگيري بهتر از درمان و تصفيه آب در سرچشمه آسانتر از تصفيه در درياست.

*اقدامات دفاع غير عامل، فرآيند احتياطي و پيشگيرانه‌اي است كه الزاما مي‌بايست در زمان صلح شروع و تا پايان وقوع بحران و تهديد ادامه يابد، لذا رويكرد مديريتي و نحوه مقابله با آن، رويكرد پيشگيرانه به جاي مديريت آتش نشان و انفعالي مي‌باشد.

*مكان يابي صحيح اوليه، رعايت پراكندگي و آمايش دفاعي و سرزميني، احتراز از ساخت و احداث مجتمع‌هاي بزرگ و حجيم، مقاوم سازي و ايجاد سازه‌هاي امن از جمله اقدامات پيشگيرانه‌اي است كه مي‌بايست قبل از شروع ساخت و ساز مراكز حياتي و طرح هاي ملي جزء جدايي ناپذير و ضوابط الزام آور طرح‌هاي ياد شده قرار گيرد.

9- انجام اقدامات دفاع غير عامل در مراكز حياتي و حساس كشور، به دليل مشروحه ذيل موضوعي اجتناب ناپذير است.

*وجود شكاف فن آوري در سامانه ها و تسليحات پدافند هوايي عامل به علت پيشرفت سريع سامانه‌هاي آفندي و پدافندي و عدم امكان تهيه سامانه‌هاي مدرن پدافند هوايي بعلت هزينه‌هاي كلان و بي انتها بودن اين روند.

*آسيب پذيري سامانه‌هاي پدافند هوايي در برابر جنگ الكترونيك پيشرفته دشمن.

*غافلگير شدن سامانه‌هاي پدافند هوايي در برابر هواپيما‌هاي تهاجمي و موشك‌هاي كروز و بالستيك بعلت پرواز در ارتفاع پائين و استفاده از نقاط كور راداري، پرتاب موشك از ماوراء برد جنگ افزارهاي پدافند هوايي.

*برتري هوائي دشمن.

*عدم امكان پوشش كامل پدافندي مراكز حياتي و حساس و مهم و مراكز جمعيتي كشور به علت وسعت سرزميني و روند آمار افزايشي ساخت و احداث مراكز حياتي و حساس جديد.

*برابر آمار سرشماري سال 1378، تعداد شهرهاي كشور 600 و تعداد روستاها 6500 بوده است، پدافند هوائي مراكز حياتي و حساس موجود كشور در شهرها صرفا با توپ ضد هوائي 23 ميليمتري، نيازمند 240000 قبضه توپ، يك ميليون و دويست هزار نفر نيروي انساني (خدمه)، 30000 آتشبار و 750 گردان پدافند هوايي خواهد بود كه امكان تامين، تشكيل، سازماندهي و پشتيباني آن دور از دسترس مي‌باشد.

*محاسبه نمونه ياد شده صرفا يك نوع از تسليحات پدافند هوايي را مد نظر قرار داده و ساير رينگهاي تسليحات توپخانه‌اي راداري و موشكي پدافندي را منظور ننموده است.

*سخن و توصيه‌ ما به عزيزاني كه بعضا با نگاهي سطحي، غير عميق و غير جامعه و يك وجهي، اجراي اقدامات پدافند غير عامل از قبيل (مكان يابي صحيح اوليه، رعايت پراكندگي، استحكامات و سازه‌هاي امن و ... در ساخت و احداث مراكز حياتي حجيم و بزرگ و ...) را غير اقتصادي و هزينه بر مي‌دانند، اينست كه در محاسبات و تحليلهاي تك بعدي، به هزينه‌هاي مشروحه ذيل نيز نيم نگاهي نموده و پس از مقايسه‌اي عددي و واقع بينانه با يك داوري مجدد و نگاهي از بالا به پائين و كشور شمول و فراملي، هزينه بري اقدامات پدافند غير عامل را با ساير هزينه‌هائي كه در اثر بي‌توجهي به اقدامات پدافند غير عامل متصور و متحمل خواهد بود مقايسه نمايند.

الف- هزينه تهيه و خريد، تامين و پشتيباني تسليحات پدافند عامل در صورت عدم رعايت اقدامات پدافند غير عامل مضاعف مي‌گردد.

ب- هزينه توقف توليدات و چرخه اقتصادي و عدم النفع ناشي از بمبارانهاي مراكز حياتي و حساس آسيب پذير.

ج- هزينه‌هاي كلان بازسازي مجدد تاسيسات و تجهيزات مراكز حياتي و حساس منهدم شده.

د- هزينه تلفات نيروي انساني متخصص در مراكز حياتي و حساس كه بالاترين سرمايه هاي ملي كشور محسوب مي‌گردند.

ه- هزينه تعويق خود كفايي و وابستگي مجدد.

و- هزينه توقف خدمات رساني به مردم و تخريب روحيه و حساس فداكاري و مقاومت و وفاداري مردم، كاهش آستانه مقاومت ملي كشور و بهم زدن نظام اجتماعي و وحدت ملي.

ز- هزينه تهديد امنيت ملي و استقلال كشور.

10- نظريه‌هاي راهبردي و دكترين هاي دفاعي دال بر اهميت و لزوم توجه به دفاع غير عامل مي‌باشد.

*سون تزو مي‌گويد، كسي كه اولين ضربه را مي‌زند برنده نيست، بلكه كسي كه آخرين ضربه را تحمل مي‌كند برنده است و شكست ناپذيري مربوط به دفاع مي باشد.

*ايجاد پراكندگي در مراكز حياتي و حساس يكي از اصول مهم دفاع غير عامل جهت تقليل خسارات آنها در اثر تهاجمات هوائي و زميني دشمن مي‌باشد، سروانتس گفته‌اي شنيدني در اين خصوص دارد (اين به عهده انسان عاقل است كه امروز به فكر فردا باشد و تمام تخم مرغهاي خود را در يك سبد به مخاطره نيندازد).

*كلاز ويتس استراتژيست مشهور مي‌گويد حمله شكل بسيار ضعيف جنگ و دفاع شكل بسيار قوي آن است.

11- طبيعت مدرسه علم است، مطالعه طبيعت كه براساس نظام احسن خداوند حكيم مي‌باشد، پيامهاي مفيد، روشن و حكيمانه‌اي براي الگو برداري در جهت حفظ حيات و ادامه بقاء انسانها دارد.

از 6 سامانه دفاعي جانواران، پنج سامانه آن، سامانه هاي دفاعي غير عامل مي‌باشند.

1- استتار و پنهان سازي (پلنگ، زرافه، آفتاب پرست، خرس قطبي، سوسمار، ماهي مركب، ماهي مسطح).

2- حيله و فريب (گونه‌هائي از پروانه‌ها كه طعمي خوشمزه دارند براي فريب دشمنان خود را به رنگ پروانه بد مزه در مي‌آورند، چشم‌هاي كاذب و ترسناك بر روي گونه‌هايي از پروانه‌ها، خود را مرده جلوه دادن حيوان مادر براي فريب دشمن از شكار بچه‌هاي خود و ...)

3- مقاوم سازي (پوشش حفاظتي لاك پشت، صدف، حلزون و ...)

4- مكان يابي (درست كردن آشيانه در وسط شيارها، مرتفع ترين نقطه درختان و زير زمين)

5- حركت‌ و جابجايي (حركت و جابجا نمودن دائمي نوزاد توسط گربه سانان و گونه هاي ديگر به محض احساس تهديد و خطر).

6- جنگ و مبارزه (نبرد تن به تن با وسائل دفاعي نظير چنگ و دندان و نيش.) (دفاع عامل)

*جانداراني كه به مدد و حكمت لايزال الهي داراي ابزارهاي دفاع غير عامل از قبيل (استتار، اختفا، پوشش حفاظي، حيله و فريب، اعلام خبر، آشيان يابي مناسب و ...) مي‌باشند در برابر حملات، خطرات و تهديدات محيطي ايمني بيشتري دارند.

*مطالعات ساختار طبيعي و مهندسي فيزيولوژيك بدن انسان و جانداران مؤيد اهميت دفاع غير عامل مي‌باشد، براي مثال قرار گرفتن اعضاء حساس و با اهميت بدن نظير (مغز، چشم ، قلب، گوش، ريه و ...) در بهترين وضعيت و جالب‌ترين حفاظ، موجب حفاظت مناسب و ادامه بقاء و حيات مي‌گردد. به تعبيري، اعضاء حياتي و حساس مي‌بايست در بهترين مكان و مطلوب ترين پوشش حفاظي قرار گرفته و حفاظت شوند و اين تدبير را خداوند حكيم و فاطر در خلقت موجودات مقرر فرموده است.

 

منابع و ماخذ:

الف - فارسي:

1- دفاع غير عامل، موحدي نيا - جعفر، ستاد تدوين متون درسي دافوس، بهار 83

2- استراتژي بزرگ (اصول و رويه‌ها)، جان ام. كالينز، ترجمه كوروش بايندر، تهران دفتر مطالعات سياسي و بين المللي وزارت امور خارجه - 1373

ب- انگليسي:

1- aStudy of Clauswitz Concept of The Military Center Of Gravity. Col Jhon.Warden

2- Civil Defense And Other Emergencies, Faculty & Staff

3- Us.Military. Glossary DOD

+ نوشته شده در  شنبه 4 آبان1387ساعت 0:24 AM  توسط محب  | 

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل

درخواست مقالاتي راجع به پدافند غير عامل
با سلام خدمت همگي دوستان عزيز:
خواهشمندم چنانچه در  موضوع پدافند غير عامل ،مقالات يا مطالبي ويا هر گونه خبري تحت اين عنوان داريد كه  قابل بهره برداري براي ساير دوستان  ودانشجويان عزيز مناسب باشد رادر سايت بياوريد

بي صبرانه منتظر مطالب ارسالي شما هستم.

+ نوشته شده در  جمعه 3 آبان1387ساعت 11:28 PM  توسط محب  | 

The Institute of Civil Defence and Disaster Studies (ICDDS

The Institute of Civil Defence and Disaster Studies (ICDDS)

The Institute is the longest serving academic institution in the world wholly dedicated to civil protection and disaster mitigation research. Established in 1938, the Institute of Civil Defence (ICD) as it then was, sought to raise public awareness to the threat of air attack in the event of war, and through training, enable the civil population to effectively implement or participate in emergency response procedures.                  

At the end of the Second World War, Civil Defence concerns were directed towards the nuclear threat of the Cold War.
During the past decade research and training moved forward to encompass the ''all hazards'' approach to civil protection in peace time.
The founders of the ICD were committed to public preparedness through training and educational research; todays ICDDS maintains that focused commitment.
The institute publishes their journal ''ALERT'' every quarter year.            

chrisbarker@icdds.org

© British Civil Defence
1999-2003

+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:40 AM  توسط محب  | 

ويژه نامه پدافند غيرعامل

+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:37 AM  توسط محب  | 

كتابهای دفاع غير عامل

 

ويژه نامه پدافند غيرعامل
نام كتاب: ويژه نامه پدافند غيرعامل
مقدمه اي بر اصول و مباني اساسي پدافند غير عامل
نم كتاب: مقدمه اي بر اصول و مباني اساسي پدافند غير عامل
مفاهيم نظري و عملي دفاع غير عامل
نام كتاب: مفاهيم نظري و عملي دفاع غير عامل
مباني، مستندات و الزامات قانوني پدافند غيرعامل
نام كتاب: مباني، مستندات و الزامات قانوني پدافند غيرعامل
مباني نظري معماري در دفاع غير عامل
نام گتاب: مباني نظري معماري در دفاع غير عامل

اصول و مباني پدافند غيرعامل

نام كتاب:‌ اصول و مباني پدافند غيرعامل
+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:28 AM  توسط محب  | 

مفاهيم نظري و عملي دفاع غيرعامل،

مفاهيم نظري و علمي دفاع غير عامل

تجارب و شواهد ثبت شده در جنگهاي دورانهاي گذشته تاريخ بشري و قرن حاضر، نمونه هاي مدلل و انكار ناپذيري است كه اهميت پديده دفاع غير عامل را آشكار و ثابت نموده و موارد مشروحه زير نمونه هايي بارز از اين اهميت مي باشند.

(1) موجب زنده ماندن و حفظ بقاي نيروي انساني مي گردد كه با ارزشترين سرمايه و موجوديت ملي كشور مي باشد:
•  وجود و حيات هر سرباز يا فرمانده مي تواند پيروزي و سرنوشت نبرد را رقم زند.
•  به كار گيري يا عدم به كار گيري دفاع غير عامل، مرز بين ((شكست و پيروزي)) و ((مرگ و زندگي)) مي باشد.
•  وجود و حيات هر انسان و شهروند در صحنه اجتماع مي تواند موجب حيات، توسعه و نجات جامعه و ملت گردد.
•  بهترين دغاع، ديده نشدن است و اين مهم از طريق اجراي اقدامات دفاع غير عامل حاصل مي شود.
دانه ها چون در زمين شود       سر آن سر سبزي بستان شود     ((مولوي))
•  از دست دادن نا بهنگام يك انسان، بزرگترين زيان اجتماعي است كه به جامعه و كشور وارد مي شود.
•  هر كس انساني را بدون حق قصاص و يا بدون علت ايجاد فساد و فتنه در روي زمين به رساند، مثل آن باشد كه همه مردم را
   كشته و هر كه انساني را حيات بخشد (از مرگ نجت دهد) مثل آن است كه همه مردم را حيات بخشيده است. (مائده/32)
•  به كار گيري پدافند غير عامل و بهره گيري از منافع آن تنها زاييده عقل انسان نبوده و خداوند حكيم كه مخزن تمام علوم نزد
   اوست در آيه 80 سوره مباركه انبياء مي فرمايد:
   و علمناه صنعة لبوس لكم لتحصنكم من باسكم فهل اتتم شاكرون...
   و ما به او (حضرت داود عليه السلام) ساخت زره را تعليم نموديم تا شما را از آسيب جنگ در امان بدارد، پس آيا از شكرگزارانيد؟
•  مقابله با تهديدات و دفع  آتش از مردم و حفظ جان آنها از جمله اهداف اصولي دفاع غير عامل مي باشد كه ارزش والاي آن در
   حديثي از وجود مبارك حضرت محمد (ص) چنين نقل شده است:
   ((هر كس تجاوز آب يا آتشي را از گروهي از مسلمين برگرداند، بهشت بر او واجب است)).
(2)  موجب صرفه جويي كلان اقتصادي و ارزي در حفظ تجهيزات و تسليحات بسيار گرانقيمت نظامي (هواپيماهاي شكاري و ترابري، بالگردها، سامانه هاي موشكي پدافند هوايي و زمين به زمين، رادارها، شناورها، توپخانه صحرايي، تانكها و نفربرهاي زرهي و ...) مي گردد:
•  دشمن در جهت انهدام تسليحات نظامي ما چشمان تيزبيني در زمين، دريا، آسمان و فضا دارد. هر چه را دشمن ببيند مورد هدف          قرار مي دهد و هر چه را هدف قرار دهد احتمالا منهدم خواهد شد.
•  خريد و تهيه تسليحات نظامي در هر زمان و از هر جا امكانپذير نمي باشد.
•  وجود حتي يك سلاح (تير بار، توپ، تانك، بالگرد، هواپيما، شناور، موشك و...) مي تواند سرنوشت نبرد را رقم زند.
•  انجام اقدامات دفاع غير عامل نظير مكان يابي خوب، ايجاد خاكريز و موانع، ايجاد استحكامات سنگري و... موجب صرفه جويي در
    به كارگيري كمتر سلاحهاي پدافند هوايي مي گردد.
•  دشمن در اولين مرحله جنگ هوايي با بمباران پايگاههاي هوايي و مواضع پدافند هوايي به دنبال كسب برتري هوايي مي باشد.
(3)  اقدامات پدافند غير عامل، مراكز حياتي و حساس اقتصادي، سياسي، نظامي، ارتباطي و مراكز عمده علمي و فرهنگي و... را در برابر حملات و بمباران هاي هوايي دشمن و ادامه فعاليت در شرايط بحران و جنگ را ممكن مي كند:
•  اهداف اصلي و نوك پيكان حمله دشمن در ((استراتژي انهدام مركز ثقل))، مراكز حياتي و حساس ياد شده مي باشد.
•  كم توجهي به اقدامات دفاع غير عامل در مراكز حياتي و حساس در طول جنگ تحميلي عراق عليه ايران به علت نبودن استراتژي
   دفاعي همه جانبه موجب خساتهاي سنگين و قابل توجهي مي گردد.
•  استراتژي و سياست تمركز زدايي كره شمالي در جهت كوچك سازي و پراكنده نمودن مراكز حياتي و حساس راه كاري عملي و
   قابل توجه در كاهش آسيب پذيري مراكز ياد شده مي باشد.
•  اجراي سياست تمركز زدايي و توزيع و پراكندگي مراكز حياتي، حساس و مهم و امكانات و تسهيلات حاشيه اي آن در كل فضاي
   سرزميني كشور علاوه بر حفظ سرمايه هاي كلان ملي كشور در برابر تهديدات احتمالي، بستر مناسبي را در جهت محروميت
   زدايي مناطق محروم، اشتغال زايي و ايجاد عدالت اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي ايجاد مي نمايد.
•  رعايت پاره اي از اقدامات دفاع غير عامل در بعضي از مراكز حياتي ئ حساس كشور موجب مقاومت بهتر و آسيب پذيري كمتر
   آنها در برابر حملات و بمبارانهاي هوايي دشمن و تداوم خدمات رساني و اجراي مأموريت در طول هشت سال دفاع مقدس كرديد.
    (پالايشگاه اصفهان، سد و نيروگاه آبي دز، سايت موشكي پدافند هوايي هاك در عمليات والفجر 8 و...)
(4) اقدامات دفاع غير عامل موجب تحميل هزينه قابل توجه به دشمن مي گردد:
•  انهدام اهداف مستحكم به مراتب مشكلتر و پر هزينه تر از انهدام اهداف بدون حفاظ مي باشد.
•  دشمن بايد هواپيماها، تسليحات و زمان بيشتري را صرف كشف هدفها و انهدام آنها نمايد.
• چنانچه ((خرج)) يك اقدام يا تهديد، از ((دخل)) آن براي دشمن بيشتر باشد، در تصميم و عمل وي تأثير بازدارنده خواهد گذاشت.
(5) اقدامات دفاع غير عامل باعث به وجود آمدن نأثيرات روحي و رواني مثبت در شهروندان و رزمندگان مي گردد:
•  بنا به نظريه اي ثقل جنگها از مرزها و ميادين نبرد نزديك به شهرها سوق داده شده است.
•  اهداف مورد توجه دشمن از بمباران شهرها به قرار زير مي باشد:
-  ايجاد فشار بر دولتمردان و مسئولين
-  بر هم زدن نظم اجتماعي
-  ايجاد از هم گسيختگي در مردم و مجبور نمودن آنها به ترك شهرها
-  ايجاد نارضايتي در مردم و جامعه
-  نگران كردن رزمندگان نسبت به اوضاع پشت جبهه
-  از بين رفتن مقاومت عقبه هاي شهري و پشتيباني شهروندان از جبهه
•  آمار تلفات غير نظاميان در جنگها، روندي افزايشي داشته است:
-  در جنگ جهاني اول، آمار تلفات انساني 10 ميليون نفر بوده است كه همگي نظامي بوده اند.
-  در جنگ جهاني دوم تلفات غير نظاميان 6 ميليون نفر بيشتر از نظاميان بوده است.
-  در جنگ كره تلفات غير نظاميان 95% و تلفات نظاميان 5% بوده است.
-  وجود جان پناه، سنگر، پناهگاه، خاكريز و موانع در صحنه هاي نبرد و مراكز حياتي و حساس، تأثيرات قابل توجهي در ايجاد
 آرامش رواني براي رزمندگان و كاركنان در انجام وظايف محوله دارد.
-  دشمن بعثي طي 4 مرحله، شهرهاي ايران را در طول جنگ تحميلي مورد بمباران هوايي و حملات موشكي قرار داد (جنگ
   شهرها):
مرحله اول، 13/11/62
مرحله دوم، 5/3/63
مرحله سوم، بهمن 65
مرحله چهارم، 23/11/66
جدول 2-1- شمار تلفات جنگ جهاني دوم
نوع تلفات تعداد تلفات درصد
نظامي 000/140/23  نفر 41%
غير نظامي 000/340/29  نفر 59%

(6)   اقدامات دفاع غير عامل موجب حفظ نيروها براي ضربه زدن در زمان و مكان مناسب و گرفتن آزادي و ابتكار عمل از دشمن مي شود.
(7)  در مقايسه سه عنصر (تهاجم، دفاع عامل و دفاع غير عامل)، عنصر دفاع غير عامل مخارج و هزينه هاي كمتري دارد و از نظر اخلاقي و بشر دوستي و سياسي مفهومي صلح دوستانه و تنش زدا دارد.
(8)  اجتناب ناپذير بودن بودن بروز جنگهاي آينده و لزوم آمادگي دفاعي:
•  از 5 هزار سال پيش تاريخ تمدن بشري فقط 292 سال بدون جنگ بوده است.
•  در طي تاريخ گذشته بشري 14 هزار جنگ اتفاق افتاده و 4 ميليارد انسان جان باخته اند.
•  تنها از جنگ جهاني دوم به بعد 21 ميليون نفر در 150 جنگ كه بيشتر آنها در كشورهاي جهان سوم رخ داده، جان باخته اند.
•  در قرن بسيتم بيش از 220 جنگ به وقوع پيوسته و بيش از 200 ميليون تلفات انساني داشته است.
•  محدوده سرزميني و مرزهاي ميهن اسلامي طي ساليان گذشته شاهد چهار جنگ مهم با هدف نابودي يا تضعيف و محاصره انقلاب
   اسلامي (جنگ تحميلي، جنگ افغانستان، و دو جنگ آمريكا و متحدانش با عراق) بوده و جنگها و تهديدهاي ديگري نيز جزء
   اهداف استراتژيك و بلند مدت استكبار جهاني در منطقه مي باشد، (طرح خاورميانه بزرگ به بهانه مبارزه با تروريسم و ايجاد
   دموكراسي واهي آمريكايي)
•  جمهوري اسلامي ايران داري 15 همسايه است كه تقريبا دو تا سه كشور در جهان هستند كه اين تعداد همسايه را دارند،      كشورهاي ياد شده به صورت مستمر شرايط ما را تحميل نموده و رفتارشان را متناسب و بر اساس منافع و ميزان اقتدار و توان      تنظيم مي نمايند.
(9)  نيل به دفاع غير عامل در مقايسه با دفاع عامل، ساده تر و سهل الوصولتر و با سياست خودكفايي و عدم وابستگي و استقلال كشور
موافقتر است.
(10) پيشگيري بهتر از درمان، و تصفيه آب در سر چشمه آسانتر از تصفيه در درياست، متخصصين زلزله شناسي ژاپني عقيده داردند
((اين زلزله نيست كه موجب كشته شدن انسانهاي بي گناهي و بروز خسارت مي گردد، بلكه سازه هاي نا امن مي باشند كه موجب بروز مرگ و خسارت مي گردند)).
جدول 3-1- آمار تلفات چند زلزله
محل وقوع زلزله سال حادثه شدت (ريشتر) تعداد تلفات
اكوشيري (ژاپن) 1993 8/7 299 كشته
منجيل (ايران) 1990 7/7 14 هزار كشته و صدها مجروح
سانفرانسيسكو (آمريكا) 1990 2/7 50 نفر كشته
بم (ايران) 2003 2/7 30 هزار كشته و 15 هزار مجروح

علت بسياري از تلفات انساني و خسارات تجهيزات در بمبارانهاي هوايي و موشكي مراكز حياتي و حساس را نيز مي توان منبعث از نبود و يا نواقص اقدامات دفاع غير عامل دانست.
(11)  اجتناب ناپذير بودن به كارگيري دفاع غير عامل به علل زير:
•  ايجاد شكاف فناوري (Technological gap)در سيستمها و وجود تسليحات قديمي پدافند هوايي عامل، به علت پيشرفت سريع      فناوري و عدم امكان تهيه سريع سامانه هاي مدرن به سبب بي انتها بودن اين روند.
•  غافلگير شدن سامانه هاي پدافند هوايي در برابر هواپيماهاي تهاجمي و موشكهاي كروز و بالستيك به علت:  
- پرواز در ارتفاع پايينو استفاده از نقاط كور راداري
- پرتاب موشك از ماوراي برد جنگ افزارهاي پدافند هوايي
- رادار گريز نمودن هواپيماهاي تهاجمي (STEALTH) از طريق كاهش سطح مقطع راداري (RCS)
- برتري هوايي دشمن
• فقدان سلاحهاي ضد موشك بالستيك (ABM)
• سلاحهاي پدافند هوايي موجود تكافوي پوشش كامل پدافندي مراكز حياتي، حساس و مراكز جمعيتي كشور را نمي كند؛ زيرا:
- حداقل سلاح پدافند هوايي (صرفا توپ هوايي) مورد نياز جهت ايجاد پوشش پدافندي براي مراكز حياتي و حساس شهرها طبق
محاسبه اي تخميني به شرح زير خواهد بود: 
در اين محاسبه براي هر شهر 40 مركز و هر مركز 10 توپ فرض و منظور گرديده است.
برابر سرشماري سال 78، تعداد شهرهاي كشور 600 و تعداد روستاها 6500 برآورد گرديده است.

تعداد قبضه مورد نياز براي دفاع هوايي ارتفاع كم از شهرها = تعداد متوسطه قبضه مورد نياز براي هر نقطه يا منطقه × نقاط يا
مناطق آسيب پذير × تعداد شهرها

 تعداد قبضه مورد نياز 000/240 = ( 10× 40) ×600   
تعداد خدمه مورد نياز 000/200/ 1= 5 ×240000
- رعايت 5 اصل بنيادي تاكتيكي ژدافند هوايي زير با توجه به گستره سرزميني و تعداد قابل توجه مراكز حياتي، حساس و مهم شهرها، تعداد جنگ افزارها و نيروي انساني مورد نياز مربوطه را تا چند برابر افزايش مي‌دهد كه موضوعي دور از دسترس مي‌باشد.
•  انبوهي سلاح (Mass)
•  تنوع سلاح (Overlapping Fire)
•  دفاع در عمق (Defense in depth)
•  درگيري اوليه (Early engagement)
•  پوشش متقابل (Mutual support)
-  برابر مطالعه اي تحقيقي از نتيجه عملكرد يكي از سامانه هاي پدافند هوايي گسترش يافته در مناطق حياتي كشوردر شهرهاي ((اصفهان، تهران، اميديه و جزيره خارك)) از تعداد 132 حمله هوايي، هواپيماهاي دشمن، 9 فروند آنها توسط آتش سلاحهاي پدافند هوايي كاملا منهدم، 72 فروند فراري و 51 فروند موفق به بمباران مراكز حساس و حياتي موجود در شهرهاي ياد شده گرديدند.
آمار ياد شده گرچه نشان دهنده 54% موفقيت (فراري دادن هواپيماهاي دشمن) و 7% كاملا موفق (انهدام هواپيماهاي دشمن) مي باشد، به هر حال 39% عدم موفقيت وجود داشته كه منجر به بمباران مراكز حياتي و حساس گرديده و اين نقيصه و خلأ را بايد با اقدامات دفاع غير عامل رفع نمود.
(12)   طول زماني بقا و اثر بخشي اقدامات دفاع غير عامل به مراتب بيش از مدت زمان اثر بخشي سامانه هاي پدافند هوايي عامل مي     باشد زيرا پيشرفت سريع سامانه هاي آفندي دشمن موجب تعويض چندين نسل از سامانه هاي پدافند هوايي عامل در دهه هاي     گذشته گرديده است، حال آنكه اقدامات دفاع غير عامل انجام شده در دهها سال قبل (پناهگاه هاي عميق زير زميني مترو شهر     پيونگ يانگ كره شمالي) همچنان قابليت مقاومت و ايستايي در برابر سلاحهاي متعارف و غير متعارف دشمن احتمالي آنها را در   زمان حاضر دارد.
(13)   نظريه هاي استراتژيك و دكترينهاي نظامي، دال بر اهميت و لزوم توجه به دفاع غير عامل مي باشد:
•  برابر تجارب عملي ثبت شده در تاريخ نظامي جنگهاي گذشته، انجام اقدامات فريبنده موجب غافلگيري و سلب ابتكار عمل دشمن گرديده و در صورت عدم انجام اقدامات فريبنده، غافلگيري تا ميزان 50% كاهش مي يابد.
•  چنانچه استراتژي غلط باشد مهارت ژنرال و فرماندخ در صحنه جنگ، دلاوري سرباز و وسوسه پيروز شدن، و اقدامات تاكتيكي هر قدر هم كه تعيين كننده باشد موثر نخواهد بود.
•  اتخاذ روندي براي رسيدن به پيروزي، بدون وقوع هر گونه ستيز جدي و نبرد قطعي ((كمال استراتژي)) خواهد بود.
•  اصل تأمين
•  در استراتژي غير مستقيم، رويكرد به حيله و فريب، گيج و مختل نمودن فكر دشمن در شرايط نا متقارن توان رزمي مورد توجه    مي باشد.  
•  استراتژي انهدام مراكز ثقل
(14)  راهبرد دشمن در پنج حلقه استراتژيك ((واردن)) مدل تجربه شده اي است كه لزوم توجه بنيادي  به اقدامات دفاع غير عامل را در     مراكز حياتي، حساس و مهم كشور ضروري و مضاعف نموده و كم توجهي به آن موجب وارد شدن خسارات و تلفات سنگين به    سرمايه هاي كلان كشور و كاهش آستانه مقاومت و امنيت ملي در شرايط وقوع تهديد و جنگ مي باشد.
(15)   جنگ خلج فارس (1991) و جنگ بالكان با وجود استفاده از پيشرفته ترين جنگ افزارهاي مدرن هوايي و زميني، مملو از     حوادثي است كه مؤيد كارايي و اهميت به كارگيري دفاع غير عامل مي باشد.
(16)   در طول جنگ 42 روز تبرد هوايي و 108 هزار سورتي پرواز متحدين در جنگ 1991 خليج فارس و با وجود داشتن مدرنترين    حساسه هاي الكترونيكي شناسايي و ماهواره ها، 22 فروند بالگرد عراقي كه در نخلستانهاي جنوب عراق پنهان و استتار شده بود،   پس از اتمام جنگ، سالم به دست مجاهدين عراقي افتاد.
• متحدين پس از نوميدي از خارج نمودن سربازان و نظاميان عراقي از سنگرها و پناهگاههاي محكم و استتار شده، اقدام به بمباران نيروگاههاي عراق نمودند تا آنها را مجبور به استفاده از ژنراتور و كشف سنگرها توسط حساسه هاي مادون قرمز نمايند.
• سالم ماندن پلهاي استتار شده عراق بر روي رودخانه دجله در جنگ اول خلج فارس
• سالم ماندن سكوهاي پرتاب اسكاد عراقي به علت جابجايي سريع آنها در پناهگاههاي امن پس از پرتاب، و استفاده از سكوهاي پرتاب كاذب در اطراف محل پرتاب
• استفاده از دود لاستيك با آتش زدن شمار قابل توجهي از آنها (400 الي 500 لاستيك) در اطراف كارخانه هاي مهم و مراكز حساس جهت مخفي نودن آنها و انحراف موشكهاي مادون قرمز هواپيماهاي متحدين
• استفاده گستره سربازان و نظاميان آمريكايي و متحدين از لباسها و تجهيزات و تسليحات استتار و اختفاء شده، علي رقم تفاوت زياد و چشمگير توان رزمي آنها نسبت به عراق موضوع قابل توجهي است كه لزوم به كارگيري آن را توسط نيروهاي ضعيف تر در صحنه نبرد به طريق اولي توجيه مي كند.
(17)   در اهميت يكي از اقدامات دفاع غير عامل (ساختن پناهگاه) بايد گفت: طبق محاسباتي كه انجام شده است هنگام انفجار يك بمب اتمي به قدرت 20 كيلو تن در مركز شهر، اگر كليه مرئم در پناهگاه باشند تعداد تلفات در هنگام ياد شده 24000 نفر و مجروحين 7000 نفر خواهد بود، اما در صورتي كه پناهگاهي وجود نداشته باشد همين انفجار 70000 نفر تلفات خواهد داشت.
(18)   مطالعه ساختار طبيعي و مهندسي فيزيلوژيك بدن انسان و جانداران مؤيد اين موضوع و حقيقت است كه:
• قرار گرفتن عضوهاي حساس و با اهميت بدن (مغز، چشم، قلب، گوش و...) در بهترين وضعيت و جالبترين حفاظ، موجب بقا و ادامه حيات آنها گرديده و يا به تعبيري ديگر، عضوهاي حساس بايد در بهترين مكان و مطلوبترين پوشش حفاظي، قرار گرفته و حفاظت گردند و اين تدبير را خداوند حكيم در خلقت موجودات مقرر فرموده است.
• جانداراني كه به مدد عنايت لا يزال الهي داراي ابزارهاي دفاع غير عامل (از قبيل استتار، اختفا و پوشش حفاظتي، حيله و فريب، اعلام خبر آشيان يابي) بهتري مي باشند در برابر حملات و خطرات محيطي، ايمني بيشتري دارند.
(19)  در بازديد و مطالعه تحقيقي و ميداني نگارنده از يكي از نيروگاههاي كشور در سال 1377، رئيس نيروگاه، طريقه محاسبه ارزش يك نيروگاه را به قرار زير عنوان نمود كه حاكي از وجود سرمايه هاي كلان ملي در مراكز حياتي و حساس مي باشد.
 

 

  
با اين حال، وضعيت نيروگاه ياد شده از نظر شاخصه هاي دفاع غير عامل در برابر تهديدات و حملات هوايي دشمن بسيار آسيب پذير بود.
• عدم توجه جدي به اقدامات دفاع غير عامل در شرايط خلأ كمي و كيفي تسليحاتي پدافند هوايي و پيشرفت تسليحات آفندي دشمن در برابر بمباران نيروگاهها به معني از دست دادن سرمايه هاي كلان كشور، از دست دادن تعداد قابل توجهي از نيروهاي انساني نيروگاه، تأثيرات منفي و مخرب رواني قطع برق در مختل نمودن زندگي اجتماعي و روحيه شهروندان، مختل و متوقف نمودن چرخه توليدي مراكز صنعتي و... خواهد بود. توضيح اينكه برابر اظهار معاون وزارت نيرو، حادثه قطع موقت برق سراسري كشور در خرداد ماه 80 معادل 75 ميايون دلار به اقتصاد كشور خسارت زد. هر كيلو وات ساعت خاموشي، 5/1 ميليون دلار به اقتصاد كشور لطمه وارد مي سازد.

5- اهداف دفاع غير عامل
(1) كاهش قابليت و توانايي سامانه هاي شناسايي، هدف يابي و دقت هدف گيري تسليحات آفندي دشمن
(2) تقليل آسيب پذيري و كاهش خسارات و صدمات تأسيسات، تجهيزات و نيروي انساني مراكز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي كشور در برابر تهديدات و حملات دشمن
(3) حفظ سرمايه هاي كلان ملي كشور
(4) حفظ توان خودي براي ادامه فعالتها و تداوم عمليات توليد و خدمات رساني
(5) سلب آزادي و ابتكار عمل از دشمن و ايجاد شرايط سخت و دشوار براي وي در صحنه عمليات
(6) صرفه جويي در هزينه هاي تسليحاتي و نيروي انساني
(7) افزايش آستانه مقاومت مردمي و قواي خودي در برابر تهاجمات دشمن
(8) تحميل هزينه بيشتر به دشمن از طريق وادار نمودن وي به تلف نمودن منابع محدود خود بر روي اهداف كاذب و فريبنده
(9) بالا بردن توان دفاعي كشور
(10) توزيع ثروت، جمعيت و سرمايه هاي ملي در كل فضاي سرزميني كشور از طريق تمركز زدايي، آمايش سرزميني و پراكندگي زير ساختهاي كليدي و مراكز حياتي، حساس و مهم توليدي محصولات كليدي (نيروگاهي، پالايشگاهي، صنعتي، نظامي، غذايي، آبرساني و...)
(11) ايجاد آمادگيهاي لازم براي مقابله با دشمن در شرايط تهديدات نامتقارن
(12) حفظ تماميت ارضي، امنيت ملي و استقلال كشور
6- حوزه هاي مسئوليتي اقدامات دفاع غير عامل

             1-6- مسئوليت فردي
هر سرباز و فرد نظامي مسئوليت استتار و مخفي نمودن خود و تجهيزاتش را در زمان و مكان معين دارد. مسئوليت فردي ياد شده داراي اهميتي برابر يادگيري استفاده از سلاح (تفنگ، آر پي جي، توپ و...) مي باشد. هر سرباز و فرد نظامي به همان دقتي كه بايد هدف را مورد تيراندازي و حمله قرار دهد بايد داراي توانايي و دانش و مهارت لازم در استتار و اختفا خود و سلاح و واحد سازماني اش باشد تا مورد هدف دشمن قرار نگيرد.
2-6- مسئوليت فرمانده
مسئوليت استتار و اختفاي يك واحد نظامي با شخص فرمانده آن واحد مي باشد. او بايد تمامي تلاش خود را در به كارگيري اصول و روشهاي استتار و اختفاي كاركنان و تجهيزات تحت فرماندهي خود در مناطق عملياتي، اداري، نقاط تداركاتي، آمادي و عقبه اعمال نمايد. وي همچنين بايد با اتخاذ تدابير و تهيه و تدوين طرحها و دستورالعملهاي لازم، بر رعايت جدي، و دقيق انضباط استتار در محدوده تحت مسئوليتش همت گمارد.
3-6- مسئوليت كميته هاي دستگاههاي اجرايي پدافند غير عامل
انجام اقدامات پدافند غير عامل در سطوح وزارتخانه ها و سازمانهاي عمده دولتي به عهده كميته هاي اصلي و اجرايي پدافند غير عامل آنها مي باشد، در ماده 7 آئين نامه اجرايي بند 11 ماده 121 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي وظايف كميته هاي دستگاههاي اجرايي (وزارتخانه ها و سازمانها) در 4 بند مشروحه زير درج و مشخص گرديده است:
(1) بررسي و پيشنهاد سطح بندي و اولويت بندي مراكز دستگاه مربوطه
(2) پيگيري تهيه و اجراي طرح پدافند غير عامل مراكز موجود بر اساس مصوبات كميته دائمي و نظامي و اجرايي كشور
(3) نظارت بر اعمال ضوابط و مقررات پدافند غير عامل در طرحهاي دستگاه مربوطه
(4) انجام پژوهشها و آموزشهاي تخصصي و عمومي در زمينه پدافند غير عامل مرتبط با موضوعات تخصصي دستگاه مربوطه
4-6- ستادهاي تخصصي
برنامه ريزي، هماهنگي، كنترل، نظارت، بودجه بندي، و... لازم در حوزه هاي مسئوليتي هر نيرو به عهده ستادهاي تخصصي پدافند غير عامل مربوطه از قبيل مديريتها و معاونتهاي پدافند غير عامل پيش بيني شده در ساختار سازماني آنها مي باشد.
5-6- پدافند غير عامل در برنامه پنج ساله چهارم توسعه كشور
(1) برابر بند 11 ماده 121 قانون برنامه پنج ساله چهارم توسعه كشور مصوب مجلس شوراي اسلامي:
رعايت اصول پدافند غير عامل در طراحي و اجراي طرحهاي حساس و مهم و يا در دست مطالعه و نيز تأسيسات زير بنايي و ساختمانهاي حساس و شريانهاي اصلي و حياتي كشور و آموزش عمومي مردم توسط دستگاههاي اجرايي موضوع ماده 160 اين قانون به منظور پيشگيري و كاهش مخاطرات ناشي از سوانح غير طبيعي تأكيد شده است.
(2) آئين نامه اجرايي بند 11 ماده 121 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران كه يكي از اين آئين نامه هاي محوري در حوزه امور پدافند غير عامل مي باشد در 10 ماده به موضوعات مشروحه زير پرداخته است:
•  ماده 1 به اصطلاحات و واژه هاي ذي ربط پدافند غير عامل پرداخته است.
•  در بند (ج) تركيب اعضاي كميته دائمي ذكر شده است.
•  در ماده 2 وظايف و اختيارات كميته دائمي در 9 بند و يك تبصره ذكر شده است.
•  در ماده 3 وظايف و اختيارات دبير خانه كميته دائمي طي 4 بند ذكر شده است.
•  در ماده 4 وزارت دفاع در 5 بند عنوان شده است.
•  در ماده 5 مسئوليت زمان مديريت و برنامه ريزي كشور در دو سطر بيان شده است.
•  در ماده 6 وظايف و اختيارات قرارگاه پدافند هوايي خاتم النبياء(ص) در 3 بند بيان شده است.
•  در ماده 7 وظابف و اختيارات دستگاههاي اجرايي در 4 بند ذكر شده است.
•  در ماده 8 وظيفه دستگاه اجرايي را در خصوص پيش بيني اعتبار مورد نياز و رعايت اجراي ضوابط و مقررات پدافند غير  
 عامل بيان نموده است.
•  در ماده 9 وظيفه سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور در خصوص اعتبار مورد نياز براي اجراي طرحهاي پدافند غير عامل مراكز مربوطه در لايحه بودجه ساليانه كشور عنوان شده است.
•  در ماده 10كليه شركتهاي دولتي را موظف نموده است اعتبار مورد نياز براي طرحهاي پدافند غير عامل مربوط به مراكز در       حال بهره برداري، در دست اجرا و يا در دست مطالعه را از منبع داخلي پيش بيني نمايد.
(3) برابر ماده 3 آئين نامه اجرايي بند (پ) تبصره (17) قانون بودجه سال 84 مسئوليت تشكيل كميته پدافند غير عامل در دستگاههاي اجرايي كشور به عهده بالاترين مقام اجرايي مربوط مي باشد.
(4) به موجب ماده (2) آئين نامه اجرايي بند (پ) تبصره (17) قانون بودجه سال 1384 كل كشور، دستگاههاي اجرايي كشور موضوع ماده 160 قانون برنامه چهارم توسعه، موظفند بر اساس سياستها، اولويتها و دستورالعملهاي مصوب كميته دائمي پدافند غير عامل كشور يك درصد (1%) از اعتبارات تملك دارايي هاي سرمايه اي خود را به اجراي طرحهاي مصوب كار گروهي دائمي پداغير عامل كشور اختصاص دهند.
(5) به موجب ماده (3) آئين نامه ياد شده، كميته هاي پدافند غير عامل دستگاههاي اجرايي كشور با مسئوليت بالا ترين مقام اجرايي هر دستگاه تشكيل و نسبت به اولويت بندي مراكز ثقل همان دستگاه اقدام و موارد را از طريق كميته دائمي پدافند غير عامل ارسال و پيشنهاد مي نمايند.
(6) در بند 1، ماده 1 ضوابط ملي آمايش سرزميني، كاهش تمركز و تراكم جمعيت و فعاليت در مناطق پر تراكم كشور از طريق دگرگوني ساختار فعاليتهاي صنعتي و خدماتي آنها مورد تأكيد قرار گرفته است.
(7) در بند 15 ماده 1 ضوابط ملي آمايش سرزميني رعايت اصول ايمني و الگوي پدافند غير عامل از قبيل استفاده از شرايط جغرافيايي و عوارض طبيعي، پراكندگي مناسب در پهنه سرزميني، انتخاب عرصه هاي امن به لحاظ حوادث و سوانح طبيعي و غير مترقبه و انتخاب مقياس بهينه در استقرار جمعيتي و فعاليتها در راستاي كاهش آسيب پذيري در برابر تهديدات و بهره مندي از پوشش مناسب دفاعي مورد توجه و تأكيد قرار گرفته است.
(8) آمايش سرزميني تنظيم سه عنصر فضا، انسان و فعاليت جهت رسيدن به مطلوبترن توزيع جمعيت در فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي و توسعه اي در پهنه سرزميني و بهترين و ظريفترين طرز انتقال عاقبت انديشي منطقي و ملي حكومت بر سرزمين و يا فضاي حياتي در چارچوب عدالت است. در كشورهاي اروپايي مفهوم آمايش سرزميني، ابتدا مفهوم دفاعي دارد و توسعه اي پيدا مي كند. قبل از ساخت نيروگاه، بزرگراه، سد، پالايشگاه و زير ساختهاي كليدي، موضوع در كميته هاي نظامي و دفاعي مطرح مي گردد و پس از بررسي لازم و اعمال ملاحظات دفاعي و امنيتي نسبت به طراحي، ساخت و احداث آنها اقدام مي گردد.
(9) در آئين نامه اجرايي بند 11 ماده 121 قانون برنامه چهارم توسعه تصويب سيايت ها و خط مشي هاي پدافند غير عامل كشور، ايجاد زمينه هاي مناسب فرهنگي به منظور ارتقاي آگاهي در خصوص پدافند غير عامل، تصويب ضوابط و دستورالعملهاي عمومي و اختصاصي زيربط، تصويب سطح بندي و اولويت بندي مراكز تحت پوشش، بررسي و ارزيابي اجراي طرحهاي پدافند غير عامل، نظارت بر اجراي صحيح آئين نامه هاي موجود و ايجاد هماهنگي لازم در دستگاههاي اجرايي به منظور توسعه، ارتقاي آگاهي و رعايت پدافند غير عامل به عهده كميته دائمي پدافند غير عامل كشور مي باشد.

7- هفت سؤال اساسي دفاع غير عامل در راستاي استراتژي بقا

فرماندهان، مسئولين و مديران سطوح عالي، مياني، ستادي و اجرايي مراكز حياتي حساس و مهم نظامي و غير نظامي در جهت حفظ تأسيسات، تجهيزات و نيروهاي انساني حوزه سازماني خود، با هدف استمرار عمليات و خدمات رساني و ارتقاي آستانه مقاومتدر برابر تهديدات و حملات دشمن بايد در زمان صلح و جنگ سؤالات مشروحه زير را مورد تجزيه تحليل دقيق و اصولي قرار داده و با يافتن راه كارها، روشها و طرح ريزيهاي جامع، ميزان خسارات و تلفات احتمالي به تأسيسات، تجهيزات و نيروي انساني خود را به حداقل كاهش دهند.
(1) چگونه مورد شناسايي سامانه هاي تجسسي، آشكار ساري و شناسايي دشمن قرار نگيريم؟ (چگونه ديده نشويم؟)
(2) چگونه در تيرس سلاحهاي دشمن قرار نگيريم؟
(3) چگونه از اصبت گلوله، بمب و موشك به تأسيسات و تجهيزات و نيروهاي انساني را كاهش دهيم؟
(4) چگونه مانع نفوذ گلوله، بمب و موشك در هدف شويم؟
(5) چگونه مقدار خسارات و تلفات به تأسيسات، تجهيزات و نيروي انساني را كاهش دهيم؟
(6) چگونه از جمعيت مردم غير نظامي ساكن در شهرها حفاظت نموده و از كشته شدن و افزايش تلفات نيروي انساني جلوگيري كنيم؟
(7) در صورت آسيب ديدن تأسيسات، تجهيزان و نيروي انساني، چگونه خود را محافظت نموده و به فعاليتها، عمليات و خدمات ادمه دهيم؟

8- حوزه هاي علمي كاركرد دفاع غيرعامل

اقدامات دفاع غير عامل حوزه وسيعي از علوم مختلف را در بر مي گيرد به طوري كه  ساماندهي جامع آن نيازمند استفاده و بهره برداري مناسب علوم گوناگون و متنوعي به شرح زير بوده و بايد در ايجاد ساختارهاي سازماني، طرح ريزي و اجراي پروژه هاي تحقيقاتي، بسط و توسعه آموزشهاي تحصصي و اقدامات اجرايي مورد توجه خاص قرار گيرد.
(1)  آمايش سرزميني
(2)  مديريت بحران
(3)  مهندس شيمي، موتد، متالوژي، پليمر، رنگ، پايروتكنيكها، ...
(4)  مهندسي فيزيك
(5)  بيونيك (استفاده صنعت از خلقت و طبيعت زنده)
(6)  مهندسي الكترونيك، الكترو اپتيك
(7)  مهندسي مخابرات و ارتباطات
(8)  مهندسي جغرافيا و رشته هاي مربوط به آن (نقشه برداري، كارتوگرافي، توپوگرافي، ژئومورفولوژي، جغرافياي سياسي،  ژئوپليتيك، Gis، جغرافياي طبيعي و اتساني، سنجش از راه دور، اقليم و ...)
(9) روانشناسي رفتاري
(10) مهندسي كامپوتر (سخت افزار، نرم افزار، شبكه و ...)
(11) دانش نظامي سطوح راهبردي، عملياتي و تاكتيكي
(12) ديپلماسي و امنيت
(13) مديريت برنامه ريزي استراتژيك
(14) هواشناسي، تأثيرات عوامل جدي در ديد بصري و شناسايي سامانه هاي كشف هدف
(15) مهندسي ساختمان (عمران و زيرگروه آن)
(16) مهندسي معماري و شهر سازي و رشته هاي مربوط به آن
(17) رياضيات، هندسه فضايي، هندسه فراكتال
(18) زمين شناسي
(19) مديريت علائم
(20) اقتصاد، اقتصاد دفاعي
(21) جامعه شناسي
(22) مهندسي رزمي
(23) مهندسي ارزش

9- امنيت ملي و دفاع غير عامل

از هنگامي كه انسانها بر آن شدند تا از دل كوهها و جنگلها بيرون آيند و در كنار هم بصورت دسته جمعي زندگي كنند، نياز به امنيت را بيشتر احساس كردند، با نگاهي به تاريخ بشر، از آغاز تا كنون به نظر مي رسد كه اين احساس و تقاضا براي امنيت، هميشه مطرح بوده و بشر به روشهاي مختلف سعي در تحصيل آن داشته است.
امنيت يك موضوع اجتماعي است و از عوارض زندگي جمعي محسوب مي گردد، به عبارت ديگر امنيت غالبا در ارتباط با پديده ها و افراد ديگر معنا پيدا مي كند، گذشته از اينكه بخش عمده اي نگرانيهاي فرد، مربوط به محيط اطراف اوست، و موضوع حفاظت از خويش در قبال آن تجلي مي يابد.
در باب اهميت امنيت و نقش آن در پيشرفت فردي و اجتماعي، همين بس كه بدون امنيت هيچ برنامه اي قابل اجرا نيست. در سطح ملي، امنيت مفهومي فراتر از بقا و صيانت ذات كشور دارد به عبارت ديگر ممكن است در يك زمان تماميت ارضي، استقلال و حاكميت يك كشور محفوظ باشد لكن وجود تهديدات جدي، زندگي اجتماعي و سياسي آن كشور را دستخوش آشوب و هراس و سردرگمي نمايد، عدم احساس آرامشي كه از اين طريق به وجود مي آيد، مهمترين مانع در مسير حركت كشور به سمت اهداف از پيش تعيين شده است.
براي مفهوم امنيت ملي تعاريف گوناگوني ارائه شده است، هر چند هيچ يك از آنها به طور كامل مورد توافق نيست ولي در هر يك از آنها نكات روشنگري وجود دارد.
در فرهنگ روابط بين الملل آمده است: ((امنيت ملي حالتي است كه فارغ از تهديد از دست دادن تمام يا بخشي از جمعيت، دارايي و يا خاك خود به سر مي برد)).
در دائره المعارف علوم اجتماعي چنين تعريف شده است ((توان يك ملت براي حفظ ارزشهاي داخلي از تهديدات خارجي))
در تعريف سازمان ملل، امنيت ملي اينگونه تعريف شده است ((اينكه كشورها هيچ گونه احساس خطر حمله نظامي، فشار سياسي يا اقتصادي نكنند و بتوانند آزادانه گسترش و توسعه خويش را تعقيب كنند)).
در فرهنگ علوم سياسي، امنيت ملي عبارت از احساس آزادي كشور در تعقيب هدفهاي اساسي و فقدان ترس و خطر جدي از خارج نسبت به منافع سياسي و حياتي كشور مي باشد.
والتر ليمپين، آمريكايي در تعريف امنيت ملي مي گويد((يك ملت وقتي داراي امنيت ملي است در صورت اجتناب از جنگ بتواند ارزشهاي اساسي خود را حفظ كند و در صورت اقدام به جنگ بتواند آن را پيش ببرد)).

1-9- ويژگيهاي امنيت ملي
1-1-9- نسبي بودن امنيت: در جهان امروز دستيابي به امنيت مطلق نا ممكن است زيرا قدرت كه مبناي تحصيل امنيت است، متغير، متفاوت و نسبي است.
2-1-9- ذهني بودن امنيت: اصولا احساس امنيت يا عدم امنيت، يك برداشت و امر ذهني است كه ريشه در معتقدات و باورهاي فرهنگي، مذهبي و ملي مردم و رهبران يك كشور دارد، برآيند اين باورها و اعتقادات باعث مي شود كه يك ملت يا رهبران آن، كشوري را دشمن و كشوري ديگر را دوست تلقي كنند.
3-1-9- تجزيه ناپذير بودن امنيت: امنيت با حاكميت و استقلال يك كشور رابطه مستقيم دارد يعني اگر در شهر يا استاني از يك كشور جنگ داخلي يا نا امني پيدا شئد، نمي توان ادعا كرد چون ديگر شهرها آرام مي باشند، امنيت به هم نخورده است.

2-9 مؤلفه هاي امنيت ملي
تمامي كشورها در سياست داخلي و خارجي شان و نيز افراد، گروهها و احزاب موجود در كشورها بدون توجه به سلايق، اختلاف فردي، گروهي، طبقاتي، سياسي و اجتمتعي در خصوص چهار مؤلفه مشروحه زير اتفاق نظر داردند:
(1) حفظ جان مردم
(2) حفظ تماميت ارزي
(3) حفظ سيستم اقتصادي كشور
(4) حفظ استقلال و حاكميت كشور
3-9 اقدامات دفاع غير عامل در حوزه امنيت ملي
اقدامات دفاع غير عامل در سطوح نظامي و غير نظامي، نثش مؤثر و اجتناب ناپذيري در هر يك از مؤلفه هاي امنيت ملي به شرح زير ايفا مي كند.


جدول 4-1- مؤلفه هاي امنيت ملي

مؤلفه هاي امنيت ملي  تأثيرات اقدامات دفاع غير عامل
حفظ جان مردم كاهش تلفات جمعيت نظامي و غير نظامي كشور در برابر تهديدات و حملات نظامي دشمن به عنوان با ارزشترين سرمايه هاي يك كشور
حفظ تماميت ارزي تقويت توان رزمي و دفاعي نيروهاي مسلح و بالا بردن آستانه مقاومت كشور در حفظ سرزمين و ايجاد بازرگاني
حفظ سيستم اقتصادي و سياسي  كاهش آسيب پذيري و خسارات تأسيسات، تجهيزات و نيروي انساني مراكز حياتي، حساس و مهم اقتصادي، سياسي، ارتباطي توليدي و ... در جهت استمرار خدمات و عمليات
حفظ استقلال و حاكميت كشور حفظ مراكز عمده هدايت و رهبري سياسي و نظامي، اجتماعي، زير ساختهاي حياتي و حساس و مهم در برابر تهديدات آشكار و نهان دشمنان از جمله عوامل سياسي در حفظ استقلال و حاكميت كشور مي باشد


10- نگاهي به چارچوب و مباني پدافند غير عامل كشور

1-10- سياستها:
(1) ايجاد فرهنگ و باور عمومي در مورد ضرورت به كارگيري اصول پدافند غير عامل در طرحهاي حياتي و حساس كشور به ويژه در مديران سطوح عالي، مياني، اجرايي و مهندسان مشاور
(2) ايجاد بستر مستمر و پويا براي اجراي طرحهاي پدافند غير عامل
(3) قرار گرفتن اصول پدافند غير عامل در متن طرحهاي توسعه كشور به عنوان يك عنصر جدايي ناپذير و تبيين ساز و كار قانوني لازم نسبت به ضرورت و رعايت آن
(4) ايجاد ضمانت هاي اجرايي و پاسخگو بودن بالاترين مقام اجرايي هر دستگاه نسبت به رعايت اصول پدافند غير عامل
(5) تعيين شاخصهاي اولويت بندي، متناسب با اهميت و حساسيت نقاط هدف (توضيح: ساختمانها، تأسيسات، تجهيزات و شريانهاي اصلي كشور كه ممكن است در معرض تهديد و تهاجم دشمن قرار گيرد تقاط هدف ناميده مي شود).
(6) تعيين سطوح ايمني و معيارها و ضوابط فني پدافند غير عامل و ايجاد حداكثر ايمني قابل قبول در هر يك از آنها از طريق: 
- كاهش حوزة نفوذ و ميزان تأثير گذاري و ايمن سازي بخشهاي كليدي مستحدثات موجود و طرحهاي در دست اجرا
- تعيين نقطه تعادل ميان پراكندگي و تجزيه با اقتصادي بودن سامانه در طرحهاي آينده و در دست مطالعه به منظور استفاده از حداكثر پراكندگي و تجزيه ممكن و پيشگيري از شكل گيري نقاط حياتي و حساس حجيم، متراكم و آسيب پذير جديد تا حدامكان
2-10- اقدامات سياسي
(1) ايجاد ساز و كار مناسب در دستگاههاي اجرايي، سازمانهاي دولتي و نهادهاي عمومي به منظور نهادينه كردن رعايت اصول پدافند غير عامل با مسؤليت يكي از معاونين دستگاه اجرايي با سازمان ذي ربط
(2) تدوين معيارها و ضوابط فني و دستورالعملهاي اجرايي پدافند غير عامل
(3) آموزش و ارتقاي آگاهي مديران، مهدسين مشاور و پيمانكاران و ايجاد ظرفيتهاي تخصصي و صدور گواهينامه فني پدافند غير عامل
(4) انجام بررسيهاي ستادي و ميداني به منظور امكان سنجي و تهيه مقدمات اجراي طرح توسط دستگاههاي اجرايي ذي ربط
(5) اولويت بندي اجراي طرحهاي پدافند غيرعامل توسط كميته دائمي پدافند غير عامل بر اساس پيشنهاد دستگاههاي اجرايي
(6) تهيه طرح پدافند غير عامل ساختمانها، تأسيسات و تجهيزات حياتي و حساس كشور توسط دستگاههاي اجرايي
(7) به تصويب رساندن طرحها و برآوردهاي تهيه شده توسط دستگاه اجرايي در كميته دائمي پدافند غير  عامل
(8) تأمين اعتبار و اجراي طرحهاي مصوب از طريق مبادله موافقت نامه توسط دستگاه اجرايي با سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور
(9) تهيه و ابلاغ دستورالعملهاي لازم جهت تعيين وظايف بخشها و افراد در صورت تهاجم دشمن توسط دستگاههاي اجرايي
(10)  اعمال نظارت بر اجراي طرحهاي پدافند غير عامل
(11)  اجراي تمرين هاي سالانه ملي به منظور اطمينان از كارايي تجهيزات و نفرات در صورت تهاجم دشمن

3-10- معيارهاي اولويت بندي نقاط
(1) اهميت راهبردي نقطه (مركز)
(2) ميزان، پايداري و نوع تهديد نسبت به آن
(3) گستردگي حوزه نفوذ مركز از نظر جغرافيا و جمعيت
(4) عمق تأثير گذاري مركز از نظر اهميت در تأمين نيازهاي حياتي و ادارة كشور
(5) بازدهي بيشتر با زمان و هزينه كمتر براي اجراي طرح پدافند غير عامل
(6) عدم امكان استفاده از خدمات جايگزين و موازي
(7) ارزش اقتصادي مراكز و مستحدثات حياتي و حساس

4-10- روشهاي پدافند غير عامل
(1) ايجاد اختلال در شناسايي، كسب اطلاعات و دقت هدف گيري دشمن از طريق:
•  اختفا (به مفهوم مخفي كردن دائمي در مقابل دشمن)
•  استتار( به مفهوم ايجاد همرنگي و هماهنگي با محيط در مقابل هر نوع ديد مستقيم و غير مستقيم)
•  پوشش (به مفهوم ايجاد موانع موقت جهت جلوگيري از شناسايي و هدف گيري)
•  فريب (به مفهوم گمراه كردن دشمن در شناسايي و هدف گيري)
•  جابه جايي و تفرقه (به مفهوم تغيير مكان تجهيزات و تأسيسات قابل انتقال)
(2) كاهش آسيب پذيري نقاط هدف و تأثير سلاح دشمن از طريق:
•  مكان يابي صحيح
•  ايجاد موانع و استحكامات
•  مستحكم كردن ساختمانها و تأسيسات (مقاوم سازي)
•  استفاده از عوارض طبيعي سطح زمين
•  استفاده از عمق زمين
(3)  كاهش اهميت و حساسيت نقاط هدف از طريق:
•  پراكندگي
•  تجزيه (كوچك سازي)
•  پيش بيني امكانات جايگزين و موازي
(4) كنترل خسارت از طريق:
•  اعلام خطر
•  ساماندهي امكانات امداد و نجات
•  تعيين وظايف بخشها و افراد
•  آموزش و تمرين

4-10- روشهاي پدافند غير عامل
حوزه گسترده و فراگير مراكز (حياتي، حساس و مهم) وزارتخانه ها ، سازمانها و نيروهاي مسلح در اقصي نقاط جغرافياي سرزميني كشور به دلايل متعدد (تنوع ساختاري، مأموريتي و تخصصي ذي ربط، لزوم سياستگذاري، تعيين خط مشي ها و برنامه ريزي هاي كلان، هدايت، كنترل و هماهنگي جامع نگر امور) ايجاب نموده است كه بر اساس اصل هدايت متمركز در دكترين دفاع غير عامل، سازمان متمركزي ايجاد شود. اين سازمان در حوزه ملي تحت عنوان كميته پدافند غير عامل كشور (سازمان پدافند غير عامل كشور) با ساختار ستادي مربوطه براي انجام مأموريت محوله و به منظور نيل به اهداف و چشم انداز تبيين شده سازماندهي گرديده است.
سازمان ياد شده با تشكيل معاونتهاي ستادي و تخصصي، تمتمي حوزه هاي ذي ربط دفاع غير عامل را در امور نظامي و غير نظامي پوشش مي دهد.

11- باز دارندگي و دفاع غير عامل

دولتها زماني به به اعمال بازدارندگي روي مي آورند كه بخواهند ديگر كشورها از انجام اقدامات مضر به منافع خود منصرف نمايند، اعمال بازدارندگي اغلب با مشكلاتي مواجه است. با اين وجود، در مقايسه با اعمال زور كه به معناي وادار ساختن كشورها به اتخاذ رويارويي معين و يا پرهيز از چنين رويارويي است، آسان تر مي باشد.
روشهاي حصول بازدارندگي به شرح زير مي باشند:

1-11- اعمال مجازات سخت (Severity)
نخستين روش، تهديد دشمن به اعمال مجازاتهاي سخت مي باشد، اين تهديد در صورتي انجام مي گيرد كه دشمن اقدامي مغاير با آنچه مورد نظر است انجام دهد.
چنين اقدامي، بازدارندگي از طريق اعمال مجازات ناميده مي شود و متداولترين نوع بازدارندگي است. در واقع بازدارندگي از اين طريق چنان رايج است كه بسياري از تعاريف مربوط به طور تلويحي آن تنها راه اعمال بازدارندگي مي دانند، پاتريك مورگان (Patrick Morgan) مي گويد:
“معناي بازدارندگي بر كسي پوشيده نيست، تهديد به وارد ساختن لطمات براي ممانعت از عمل كسي كه مخالف اقدام وي هستيد”.

2-11- تحذير (Celerity)
روش دوم اعمال بازدارندگي از طريق تحذير است، يعني القاي اين تصوير به دشمن كه از چنان قدرت دفاعي بر خورداريد كه تجاوز به آن بي ثمر خواهد بود. اعمال بازدارندگي از طريق تحذير بنا به تعريف عبارت است از متقاعد ساختن متخاصم نسبت به اينكه انجام تجاوز موفقيت آميز، چنانچه غير ممكن نباشد، بعييد خواهد بود. آنچه از گذشته تا قرن حاضر از كشورها انتظار مي رفت، شكست دشمنان خود بيش از اعمال مجازاتهاي قابل ملاحظه بود. اعمال استراتژي  مجازات بدون توجه به قابليت تحذير غير ممكن است. تحذير در طول تاريخ با بهره گيري از دفاع غير عامل بكار رفته است. دفاع غير عامل، مستحكم ساختن اهداف نظامي و غير نظامي براي ايمن سازي آنها در برابر حملات و پيچيده، سخت و پر هزينه نمودن اقدام دشمن(از طريق مكان يابي مناسب و مراكز حياتي و حساس، اقدامات ضدشناسايي و مقابله با قابليت سامانه هاي شناسايي و آشكار ساز (هدف) ايجاد پراكندگي و تمركز زدايي و كوچك سازي، و توزيع مراكز ثقل در كل فضاي سرزميني كشور) مي باشد. فرايند اقدامات دفاع غير عامل بايد اين تفكر و باور را در مغز دشمن ايجاد نمايد كه حقيقتآ تجاوز به چنين كشوري مشكل، پيچيده، سخت و پر خرج مي باشد.

3-11- تجديد اطمينان (Certainly)
سومين طريقة بازدارندگي تجديد اطمينان مي باشد. در اين روش تلاش مي شود تا ساير كشورها متقاعد گردند كه مقاصد مورد نظر شما، خطري را براي آنها در بر نداشته و بدين سان از خطر اينكه تلاشهاي به عمل آمده در خصوص بازدارندگي منجر به بروز تهديدات تدافعي از ساير كشورها شود كاسته خواهد شد. ابرقدرتها در خلال جنگ سرد از اين تاكتيك با استفاده از ابتكاراتي چون كنترل تسليحات، شامل برقراري خط سرخ يا خط ارتباط مستقيم سريع تلفني ميان سران آمريكا و شوروي در زمان جنگ سرد براي ممانعت از بروز جنگ تصادفي هسته اي، محدوديت در آزمايش سلاحهاي هسته اي و مذاكرات كاهش و محدود سازي تسليحات استراتژيك (سالت و استارت) پيروي مي كردند. هدف از تجديد اطمينان، اجتناب از بروز خشونت هاي ناشي از تصورات نادرست و بر طرف كردن ترس متخاصم مي باشد.
اقدامات دفاع غير عامل در مقايسه با اقدامات آفندي و پدافندي تسليحاتي از نظر اخلاق بشر دوستي و سياسي مفهومي صلح دوستانه، تنش زدا و مسالمت آميز داشته و از اين رو در راستاي روش تجديد اطمينان در بازدارندگي مي باشد.

4-11- سازش
سازش به عنوان روش بازدارندگي و آخرين انتخاب شامل اعطاي پاداش به دشمن در ازاي خودداري از اتخاذ اقدامات نامطلوب است. كويت سازش را تا اندازه اي با موفقيت در خلال مناقشات قبلي خود با عراق اعمال نمود براي نمونه در سال 1963 وام بدون بهره به ميزان 85 ميليارد دلار  با بازپرداخت 25 ساله به اين كشور اعطا كرد و عراق در به اصطلاح يادداشت تفاهم اكتبر 1963 از ادعاي خود نسبت به جزاير بوبيان و وربه دست كشيد؛ توافقنامه غير مكتوب سال 1969 ميان عراق و كويت اين امكان را به عراق داد تا به منظور حمايت از بندر ام القصر در برابر ايران، سربازاني را در كويت مستقر سازد.
سازش صرفا هنگامي كارايي مناسبي خواهد داشت كه اهداف دشمن محدود بوده و هزينه انطباق پذيري و مدارا و باج دهي قابل تحمل باشد. هنري اسكوپ جانسون سناتور سابق آمريكا اغلب اتحاد جماهير شوروي را سارقي تشبيه مي كرد كه در راهروي هتلي قدم زده و در اتاقها را امتحان مي كند تا در صورت باز بودن، آنها را مورد سرقت قرار دهد، اعطاي امتيازات براي متخاصمين فرصت طلب و زورمداران استكبار جهاني نه تنها نتيجه اي نخواهد داشت، بلكه منجر به ارئة در خواستهاي بيشتري هم خواهد شد، باج دهي زماني مؤثر خواهد بود كه متخاصمين داراي اميال محدودي بوده و امكان برآورده سازي آن بدون هزينه بالايي وجود داشته باشد.
گليپن در اين خصوص اظهار مي دارد: ((شايد بزرگترين وظيفه دولتمردان پاسخگو و محتاط اين مطلب، اين باشد كه چه زماني باج دهي به راه حل مسالمت آميز مناقشات ختم خواهد شد و چه هنگام اينگونه نخواهد بود)).


منبع: مفاهيم نظري و عملي دفاع غيرعامل، مركز برنامه ريزي و تاليف كتابهاي درسي، معاونت آموزش و نيروي انساني ستاد مشترك سپاه،

+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:23 AM  توسط محب  | 

تقويت زيرساخت‌هاي حياتي

تقويت زيرساخت‌هاي حياتي

دفاع وقوع حداقل 4 جنگ مهم در حريم مرزهاي سرزمين ميهن اسلامي در دهه‌هاي اخير و اهداف راهبردي دشمنان در محاصره، مهار و تضعيف جمهوري اسلامي ايران اين پيام را به ما مي‌دهد كه هرچند نبايد مرعوب تهديدها و عمليات رواني دشمن شد اما مي‌بايست با اقدامات و تدابير مؤثر دفاعي، خود را آماده مقابله با تهديدات بالقوه و بالفعل آن نمود و بخش بسيار مهم و حياتي اين آمادگي در شرايط تهديدات نامتقارن، اتخاذ راهبردهاي دفاعي دفاع غيرعامل (Passive Defense) به مجموعه اقداماتي اطلاق مي‌شود كه مستلزم به كارگيري جنگ افزار نبوده و با اجراي آن مي‌توان از وارد شدن خسارات مالي به تجهيزات و تاسيسات حياتي و حساس نظامي و غيرنظامي و تلفات انساني جلوگيري كرده يا ميزان اين خسارات و تلفات را به حداقل ممكن كاهش داد.

اقدامات پدافند غيرعامل شامل استتار، اختفاء، پوشش، فريب، تفرقه ‌و پراكندگي، استحكامات و سازه‌هاي امن و اعلام خبر است و البته بايد ميان پدافند غيرعامل و دفاع غيرنظامي تفاوت قائل شد.در ايران سازمان پدافند غير عامل كشور با هدف كاهش آسيب‌پذيري‌ زيرساخت‌هاي حياتي كشور از سال 82 فعاليت خود را آغاز كرده است و قانون پدافند غيرعامل نيز در مجلس در ابتداي سال 85 به تصويب رسيد.
اكنون نيز سندي با عنوان سند راهبردي پدافند غيرعامل كشور تهيه شده و بخش عمده‌اي از طرح جامع كه همسو با چشم‌انداز 20 ساله است، اهداف كلان و بلند مدت ،اهداف كوتاه مدت و سياست‌هاي اجرايي را پيش‌بيني كرده‌ است.
سردار غلامرضا جلالي، رئيس سازمان پدافند غيرعامل كشور  در گفت‌وگو با فارس با اشاره به اينكه سوئيس به عنوان يك كشور بي‌طرف كه با هيچ تهديد خارجي هم مواجه نيست، از پدافند غيرعامل و دفاع غيرنظامي قوي سود مي‌برد، به طوري‌كه بعضي از دانشگاه‌ها و بيمارستان‌هاي اين كشور در زير كوه ساخته شده‌اند و تمامي برج‌هاي مسكوني بزرگ داراي پناهگاه‌هاي مقاوم در برابر حملات ميكروبي، شيميايي و اتمي هستند و همچنين در كشور چين و در راستاي اجراي اصول دفاع غيرعامل شهري زيرزميني ساخته شده كه گنجايش2  ميليون نفر را دارد، تأكيد مي‌كند كه ايران با ضريب تهديدي كه دارد، از شرايط نامناسب پدافند غيرعامل رنج مي‌برد.

نگاه مديران
جلالي ريشه مشكلات در زمينه دفاع غيرعامل را فرهنگي مي‌داند و مي‌گويد: «وقتي با مديران درباره پدافند غيرعامل به بحث مي‌نشينيم، با 3 دسته از مديران طرف هستيم.
وقتي مي‌گوييم بايد پدافند غيرعامل اجرا شود مي‌گويند پدافند غيرعامل يعني چه؟ پس از توضيح ، در جواب ما مي‌گويند: توان دشمن فراتر از قدرت‌ ماست و توان خودمان را به شدت ضعيف تصور مي‌كنند.
اين نشان از عمليات رواني موثر دشمن دارد كه به خوبي در توانمندي‌هاي خودش اغراق كرده است، متاسفانه در بخشي از مديران كشور اين نگرش وجود دارد. برخي از مديران هم از پدافند غيرعامل برداشت نظامي دارند.
يكي از مديران بلند پايه دولتي مي‌گفت: شما مي‌خواهيد پل‌هاي كشور را رنگ و استتار كنيد تا از ديد دشمن پنهان بماند و در ادامه براي ما از سيستم‌هاي ليزري پيشرفته دشمن صحبت مي‌كرد.
اين كم اطلاعي باعث مي‌شود، مديران فكر كنند كه انجام چنين اقدامات ولخرجي است، هر چند عده‌اي از مديران هم درك مناسبي از پدافند غيرعامل دارند.

تفاوت‌ها و اشتراكات
رئيس سازمان پدافند غيرعامل كشور، در توضيح تفاوت‌ها و اشتراكات ميان دفاع عامل، دفاع غيرنظامي و دفاع غيرعامل هم مي‌گويد: «پدافند عامل، دفاع با استفاده از تجهيزات نظامي است كه بر عهده نيروهاي نظامي است.
دفاع غيرنظامي (Civil  Defense) هم در دنيا تعاريف متفاوتي دارد، در برخي كشورها مفهوم پدافند غيرعامل و دفاع غيرنظامي را يكسان مي‌دانند ولي در كشور ما با توجه به تنوعي كه وجود دارد بايد اين مفاهيم را تفكيك كنيم.
دفاع غيرنظامي پشتيباني، اداره و تامين نيازهاي مردم در شرايط مديريت بحراني ناشي از جنگ است.
اگر جنگي اتفاق افتاد، چگونه از مردم دفاع كنيم، اما پدافند غيرعامل به معناي كاهش آسيب‌پذيري‌ زير ساخت‌هاي حياتي در برابر تهديدات خارجي است.

 اصول پدافند غيرعامل
سردار جلالي در توضيح اصول دفاع غيرعامل نيز تأكيد مي‌كند: «در پدافند غيرعامل با 3 نوع از طرح‌‌ها مواجهيم، در حال مطالعه، در حال ساخت و در حال بهره‌برداري.
آنجايي كه طرح‌‌هاي در حال مطالعه هستند، مي‌توانيم در مباحثي چون مكان‌يابي مناسب كه يافتن عرصه امن در كشور است، طرح را در برابر تهديد دشمن حفظ كنيم، بحث مقياس آمايشي نيز در اينجا مطرح است، مثلا اينكه براي ساخت پالايشگاه بايد چه اندازه‌اي داشته باشد و كجا ساخته شود، ممكن است بخواهيم پالايشگاهي را كنار مرزها بسازيم، اما اين پالايشگاه از لحاظ حجم و اندازه بايد تعريف محلي و منطقه‌اي داشته باشد و مقياس ملي آن بايد در عمق مناسب كشور باشد.
دومين موضوع در مكان‌يابي، استفاده از عوارض طبيعي جهت كاهش آسيب‌پذيري است كه اگر به درستي انتخاب شود، باعث كاهش آسيب‌ها مي‌شود.
سومين موضوع پراكندگي در سايت است، بدين معني كه مثلا در ساخت پالايشگاه نبايد مخازن سوخت را در كنار هم و به صورت خطي بسازيم كه با صدمه ديدن يكي از آنها باقي مخازن هم خود به خود آسيب ببينند.
ممكن است عده‌اي بگويند كه در قبال آسيب ديدن تاسيسات نفتي نمي‌توان كاري كرد، خوشبختانه يك مبتكر ايراني با استفاده از آلياژ آلومينيوم، ماده‌اي را ساخته‌ كه مانع از انفجار مواد سيال مي‌شود.
به عنوان نمونه اين مواد را كه به صورت الياف بافته شده است در باك موتور سيكلت تعبيه مي‌كنند و به خاطر وجود اين الياف، اين باك با شليك گلوله منفجر نمي‌شود، بلكه مانند شمع مي‌سوزد.
همچنين مي‌توانيم به جاي مخازن فلزي از مخازن بتوني استفاده كنيم. با انجام اين اقدامات مي‌توانيم آسيب‌ پذيري را از 100 درصد به 20 درصد برسانيم.
وي مي‌افزايد: «در قبال طرح‌هاي در حال ساخت و يا بهره‌برداري هم مي‌توان اقداماتي انجام داد. در طرح‌هاي در حال ساخت، به ميزان پيشرفت طرح نگاه مي‌كنيم، اگر درحال مطالعه اوليه باشد و هنوز برخي از تاسيسات ساخته نشده باشد، با ارائه راهكارهايي موارد مرتبط را اعمال خواهيم كرد.
در طرح‌هاي در حال بهره‌برداري نيز با مطالعه طرح‌، قسمت‌هاي آسيب‌پذير را شناسايي كرده و تاثير آسيب را بر سازه به حداقل مي‌رسانيم.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:21 AM  توسط محب  | 

امنیت ملّی و دفاع غیرعامل

امنیت ملّی و دفاع غیرعامل

از هنگامی که انسانها بر آن شدند تا از دل کوه ها و جنگل ها بیرون آیند و در کنار هم به صورت دسته جمعی زندگی کنند، نیاز به امنیت را بیشتر احساس کردند؛ با نگاهی به تاریخ بشر، از آغاز تا کنون به نظر می رسد که این احساس و تقاضا برای امنیت همیشه مطرح بوده و بشر به انحاء مختلف سعی در تحصیل آن داشته است.

امنیت یک موضوع اجتماعی است و از عوارض زندگی اجتماعی محسوب می گردد، به عبارت دیگر امنیت غالبا در ارتباط با پدیده ها و افراد دیگر معنا پیدا می کند، گذشته از این که بخش عمده ای از نگرانیهای فرد، مربوط به محیط اطراف اوست و موضوع حفاظت از خویش در قبال آن تجلی می یابد.
در باب اهمیت امنیت و نقش آن در پیشرفت فردی و اجتماعی، همین بس که بدون امنیت هیچ برنامه ای قابل اجرا نیست، در سطح ملی، امنیت اهمیتی فراتر از بقا و صیانت ذات کشور دارد، به عبارت دیگر ممکن است در یک زمان تمامیت ارضی، استقلال و حاکمیت یک کشور محفوظ باشد لکن وجود تهدیدات جدی زندگی اجتماعی و سیاسی آن کشور را دستخوش آشوب و هراس و سردرگمی نماید، عدم احساس آرامشی که از این طریق به وجود می آید، مهم ترین مانع در مسیر حرکت کشور به سمت اهداف از پیش تعیین شده است.
برای مفهوم امنیت ملی تعاریف گوناگونی ارائه شده است، هرچند هیچ یک از آن ها در فرهنگ روابط بین الملل  آمده «امنیت ملی حالتی است که ملتی فارغ از تهدید از دست دادن تمام یا بخشی از جمعیت، دارایی و یا خاک خود به سر می برد».
در دایره المعارف علوم اجتماعی این واژه چنین تعریف می شود «توان یک ملت برای حفظ ارزش های داخلی  از تهدیدات خارجی».
در تعریف سازمان ملل، امنیت ملی اینگونه تعریف شده است «این که کشورها هیچ گونه احساس خطر حمله نظامی، فشار سیاسی یا اقتصادی نکنند و بتوانند آزادانه گسترش و توسعه خویش را تعقیب کنند».
در فرهنگ علوم سیاسی، امنیت ملی عبارت است از احساس آزادی کشور در تعقیب هدف های اساسی و فقدان ترس و خطر جدی از خارج نسبت به منافع سیاسی و حیاتی کشور می باشد.
والتر لیپمن، محقق آمریکایی در تعریف امنیت ملی می گوید: «یک ملت وقتی دارای امنیت ملی است که در صورت اجتناب از جنگ بتواند ارزشهای اساسی خود را حفظ کند و در صورت اقدام به جنگ، بتواند آن را پیش ببرد».

•    ویژگی های امنیت ملی
الف) نسبی بودن امنیت: در جهان امروز دستیابی به امنیت مطلق ناممکن است زیرا قدرت که مبنای تحصیل امنیت است، متغیر، متفاوت و نسبی است.
ب) ذهنی بودن امنیت: اصولا احساس امنیت یا عدم امنیت، یک برداشت و امر ذهنی است که ریشه در اعتقادات و باورهای فرهنگی، مذهبی و ملی مردم و رهبران یک کشور دارد، برایند این باورها و اعتقادات باعث می شود که یک ملت یا رهبران آن، کشوری را دشمن و کشورر دیگری را دوست تلقی کنند.
ج) تجزیه ناپذیربودن امنیت: امنیت در مقابله با حاکمیت و استقلال یک کشور رابطه مستقیم دارد یعنی اگر در شهر یا استانی از یک کشور جنگ داخلی یا ناامنی پیدا شود، نمی توان ادعا کرد چون دیگر شهرها آرام می باشند، امنیت به هم نخورده است.

•    مولفه های امنیت ملی
تمامی کشورها درسیاست داخلی و خارجی اشان و نیز افراد، گروه ها و احزاب موجود در کشورها بدون توجه به سلایق، اختلاف فردی، گروهی،طبقاتی، سیاسی و اجتماعی در خصوص چهار مولفه مشروح زیر اتفاق نظر دارند:
الف) حفظ جان مردم
ب) حفظ تمامیت ارضی
ج) حفظ سیستم های اقتصادی و سیاسی
د) حفظ استقلال و حاکمیت کشور

•    اقدامات دفاع غیرعامل در حوزه امنیت ملی
اقدامات دفاع غیرعامل در سطوح نظامی و غیرنظامی، نقش موثر و اجتناب ناپذیری در هریک از مولفه های امنیت ملی به شرح زیر ایفا می کند:

جدول1- مولفه های امنیت ملی و دفاع غیرعامل

مولفه های امنیت ملی

تاثیرات اقدامات دفاع غیرعامل

حفظ جان مردم

کاهش تلفات جمعیت نظامی و غیرنظامی کشور در برابر تهدیدات و حملات نظامی دشمن به عنوان با ارزش ترین سرمایه های یک کشور

حفظ تمامیت ارضی

تقویت توان رزمی و دفاعی نیروهای مسلح و بالا بردن آستانه مقاومت کشور در حفظ سرزمین و ایجاد بازدارندگی

حفظ سیستم های اقتصادی و سیاسی

کاهش آسیب پذیری و خسارات تاسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی مراکز حیاتی، حساس و مهم اقتصادی، سیاسی، ارتباطی، تولیدی و ... در جهت استمرار خدمات و عملیات

حفظ استقلال و حاکمیت کشور

حفظ مراکز عمده عدایت و رهبری سیاسی و نظامی، اجتماعی، زیرساخت های حیاتی و حساس و مهم در برابر تهدیدات آشکار و نهان دشمنان از جمله عوامل اساسی در حفظ استقلال و حاکمیت کشور می باشد.

 

منبع: اصول و مبانی پدافند غیرعامل، دانشکاه صنعتی مالک اشتر،

+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:20 AM  توسط محب  | 

اهرم های ایران در جنگ احتمالی

اهرم های ایران در جنگ احتمالی 
با سلام
از دوستان عزیز دعوت می کنم که در این تاپیک پیرامون اهرم های مهم ایران مخصوصا اهرم انرژی در جنگ احتمالی صحبت بفرمائید.

 

 


البته فقط یک اشکال بزرگ در این عرصه وجود داره و اون هم نبود اطلاعات کافی در مورد ارتش و سپاه ایران هست .

برای مثال ما از میزان جنگنده های ایران اطلاعی نداریم . و در کل از نیروی هوایی ایران اطلاعات کافی نداریم . Neutral

ولی باید به یک امر در این زمینه اشاره کرد که اهرم های اصلی ایران در این زمینه نیروی موشکیش هست .

به نظر من چه موشک های ساحل به دریا و دریا به دریا و چه موشک های زمین به زمین یکی از قوی ترین و بهترین برگ های برنده ایران در جنگ احتمالی با اسرائیل و یا آمریکا خواهد بود .


ما فقط در مورد 2 نیرو صحبت می کنیم نه 3 نیرو در صورتیکه ایران 3 قوای نظامی داره که شامل هستند از نیروی زمینی ، دریایی و هوایی .


احتمالا نیروی زمینی آنچنان در این جنگ حضور نخواهد داشت چراکه دشمنان ما فرامنطقه ای خواهند بود و می شه گفت ما فقط با نیروی هوایی و دریایی کار داریم .


نیروی هوایی که ذکر شد که اطلاعات کافی در مورد تعداد نوع جنگنده ها نیست ولی در زمینه نیروی دریایی هم باز نمی توان اطمینان 100 درصد داد .

ولی خارج از این بحث ها یکی از ابزار های محکمی که آمریکا در دست داره " جنگ الکترونیک " هست . در این زمینه آمریکا یکی از قدرتمند ترین کشور ها است و می تونه به صورت وسیع و سنگین در سیستم ها و سامانه های ضد هوایی ما اخلال ایجاد کنه و هم می تونه بر روی رادار های جنگنده هایی مثل میگ-29 اخلا ایجاد کنه .

و همچنین جنگنده ها و بمب افکن ای پنهانکاری مثل بی-2 و اف-22 و اف-18 گرولر .

ولی ما صد درصد نیاز به یک جنگنده رهگیر بسیار قدرتمند برای مقابله با این تهدیدات داریم .


برگ های برنده اصلی ایران در این زمینه سامانه های دفاعی اس-300 و اس-200 هستند و همچنین تور ام 1 البته از لحاظ دفاعی .

برگ های برنده دیگر ایران موقعیت جغرافیایی و دارا بودن به سلاح های ضد کشتی بسیار قدرتمند مثل رعد ، نور و حوت هستند .

و مهمتر از همه موشک های زمین به زمین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران یعنی شهاب 3 که یکی از قدرتمند ترین سلاح های بازدارنده ایران در این عرصه هست .
 
 
لا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم



HttP://Www.MiLiTaRy.iR
 
+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:13 AM  توسط محب  | 

swiss p .d

   
+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 2:3 AM  توسط محب  | 

آشنايي با اصول و ملاحظات پدافند غيرعامل (2)

آشنايي با اصول و ملاحظات پدافند غيرعامل (2)
● منبع: خبرگزاری - فارس - به نقل از نشريه پدافند غيرعامل، شماره 3





* اقدامات درون سازماني (سيستمي):

اقدامات پيش بيني شده خاص در سازمان براي مواجهه با شرايط بحراني شامل شرح وظايف و فعاليتها در زمان قبل، حين و بعد از حمله.



* انضباط استتار(Comouflage Discipline)

اجتناب از كارهايي كه ظاهر طبيعي يك منطقه را تغيير داده و يا موقعيت عده‌ها و تجهيزات را بدون اينكه حتي ديده شوند، براي دشمن آشكار سازد.



* عمليات دود (Smoke Operation)

عمليات دود، ‌به منظور ايجاد پوشش و استتار تاسيسات حياتي و حساس، تجهيزات، مخفي نگاه داشتن فعاليت‌ها، فريب و انحراف موشك‌هاي مادون قرمز، كروز و ليزري بكار گرفته مي‌شود.



* اقدامات بعد از بمباران: (كنترل تردد - تخليه مجروحين - كنترل خسارت - خنثي سازي بمب،... )

اطفاء حريق Extinguishing System

پيش بيني و تهيه و استقرار تجهيزات و وسائل اطفاء حريق در مراكز حياتي و حساس قبل از بمباران و يا حملات موشكي به منظور كنترل و مهار آتش و جلوگيري از توسعه آن به كاركنان، تجهيزات و تاسيسات مجاور محل وقوع آتش سوزي مي‌باشد.



*معرفي بمب‌هاي گرافيتي Graphite Bombs

-‌ آشنايي با بمب‌هاي گرافيتي (كربني) و آثار مخبر آن:

بمب‌هاي گرافيتي كه تاكنون مورد استفاده قرار گرفته و شناسائي شده انداز نظر مواد گرافيتي و عملكرد به دو دسته تقسيم مي‌شوند:

1- بمب‌هاي گرافيتي اليافي

2- بمب‌هاي گرافيتي پودري

- بمب‌هاي گرافيتي عموما داراي وزني در حدود 950 پوند بوده و از نظر قيمت در مقايسه با بمب‌هاي جنگي بسيار ارزان قيمت مي‌باشند. عملكرد اين بمب‌ها همانند بمب‌هاي ناپالم است به طوري كه بعد از رها شدن از هواپيما، پوسته خارجي آن تركيده و در نوع اليافي آن حدود 20 الي 40 كپسول كه هر كپسول حاوي 100 الي 200 دوك نخ الياف كه بسيار سبك وزن و نرم است و طول هر رشته نخ الياف آن به 40 متر مي‌رسد و در مقابل حرارت تا 3000 درجه مقاوم است از آن خارج شده و در فضا منتشر مي‌شود و به تدريج بر روي كابلهاي برق فشار قوي و محل اتصالات در مراكز نيروگاهي فرود مي‌آيد و ايجاد جرقه و در نهايت آتش سوزي نموده و باعث خسارت و صدمه سنگين به اين‌گونه مراكز مي‌گردد.

- در نوع پودري آن، كپسولها كه دو قسمتي هستند به وسيله چتر فرود مي‌آيند و در ميانه راه قسمت پائين كپسول جدا شده و پودر ذغالي بسيار نرم و سبكي از آن خارج شده كه در فضاي منتشر مي‌شود و به تدريج روي محل اتصالات مراكز نيروگاهي و سوئيچينگ مي‌نشيند و به صورت يك عايق الكترويسيته عمل نموده و تمام مدارات و جريانها را قطع نموده كه بر طرف نمودن اثرات آن كاري بسيار مشكل بوده و مستلزم صرف وقت و هزينه بالايي مي‌باشد.



* استتار سنتي:

به معني تغيير شكل و ايجاد هماهنگي اماكن، تاسيسات، مسيرهاي منتهي به هدف، وسائل، تسليحات، تجهيزات و نفرات با محيط پيرامون خود به گونه‌اي كه كشف، شناسايي و تشخيص آن به سهولت ممكن نباشد و انجام اين استتار با هزينه‌اي بسيار كم و بدون بهره گيري از فناوري خاصي صورت گرفته و از طريق تمامي نيروها، سازمان‌ها، نهادها و گروه‌ها قابل انجام مي‌باشد.



* استتار مدرن (فناوري هاي خاص):

مفهوم كلي استتار مدرن عبارت است از جلوگيري و ممانعت از استفاده قدرت كشف، آشكار سازي، شناسايي و رديابي انواع حسگرهاي الكترواپتيك، راداري، ليزري، صوتي، مغناطيسي، حرارتي و... دشمن، ضمنا با بهره گيري از انواع طرح‌ها، روشها و تجهيزات موثر نظير كنترل تشعشات راداري، اختلال در فرآيند رد گيري، ممانعت از استراق، سمع، طراحي خاص بدنه تجهيزات، بهره برداري از مواد جاذب امواج و حرارت، سطوح قابل انعطاف، استفاده از چف، فلير، طعمه‌ها، پرده دود و بخار آب غليظ، جلوگيري از انعكاسات نوري، صوتي، ارتباطي و نشست هر گونه امواج الكترومغناطيسي و الكتريكي و كليه راه حل‌هاي فني و ابتكاري كه در پنهان نگه داشتن و مخفي سازي اهدا، تاسيسات، تجهيزات، نفرات و... موثر مي‌باشد.



*مادون قرمز Infra - Red

دو نوع رديابي مادون قرمز وجود دارد:

1- رديابي فعال: كه در آن، رديابي هدف به وسيله منابع نور مثل نور خورشيد و نور افكن تامين مي‌شود. مصونيت از رديابي اشعه مادون قرمز فعال، بستگي به كاهش ميان انعكاس اشعه بين هدف و محيط اطراف دارد. در صورتي كه هدف و زمينه اطراف آن داراي بازتاب و بافت يكساني باشند پنهان بودن كامل ميسر مي‌شود.

2- رديابي غير فعال: اين نوع رديابي با استفاده از حراراتي است كه توسط هدف ساطع مي‌شود. پنهان بودن در برابر رد يابي غير فعال بستگي به كاهش حرارتي دارد كه از هدف ساطع مي‌شود و معمولا اين حرارت بيش از حرارت محيط اطراف هدف است.



*مادون قرمز حرارتي Thermal - lafra Red

تمامي اجسام در يك محدوده پيوسته، طول موج جذب يا نشر دارند. اختلاف دماي يك جسم با محيط اطرافش يا اختلاف نشر يك جسم با محيط اطرافش و همچنين شكل هندسي و مرز بندي يك جسم، عوامل شناخت و رديابي اجسام در سيستم حراراتي مي‌باشند. پس بنابراين اختلاف يا كنتراست حرارتي يا نشر سطح مورد نظر با اطراف اين اجازه و امكان را به دوربين‌هاي عكس برداري و تصوير برداري حرارتي مي‌دهد كه بتوانند سوژه‌ها و هدفهاي مورد نظر را شناسايي كنند. بنابراين جلوگيري از تشعشع حرارتي، عايق كاري، ايجاد شيلتر وحائل، سنگرهاي حفاظتي، پوشش بوسيله بوته‌هاي انبوه و ايجاد پوشش گياهي (درخت)، استفاده از تورهاي استتار مجهز به رنگهاي جاذب حرارتي RAP سامانه‌هاي خنك كننده و پارچه‌هاي جاب كننده حرارت و جلوگيري كننده از انتشار حرارت TAM LD مي‌توانند در تقليل تابش حرارتي از هدف بسيار مفيد واقع شود.



* آشكار سازهاي مادون قرمز نزديك NIR

سنسورهاي مادون قرمز نزديك غالبا نسبت به بردها و فواصل كوتاه‌تر، موثر ترند (حدودا 900 متر در منطقه نبرد)، دشمن با دوربين‌هاي ديد در شب، اهداف و تجهيزات ساكن و متحرك خودي را مورد شناسايي قرار مي‌دهد، بنابراين رعايت انضباط، جلوگيري از انتشار نور، استفاده L2WCSS- U3LCANSS و لباس‌هاي استتار BDU اقدامات موثري در جهت جلوگيري از تشخيص، شناسايي، ردگيري و انهدام اهداف خودي توسط دشمن مي‌باشد. (لباس، پوشش و تورهاي استتار چند طيفي و منطقه‌اي)



* آشكار سازهاي بصري Visual Sensors

فراوانترين، موثرترين، كاربردي ترين و متداوال ترين حس گرهاي دشمن حس گرهاي بصري هستند. بنابراين، تاثير فنون CC&D بر قسمت بصري خصوصا در همخواني هدف با محيط بسيار مهم است. زيرا چيزي را كه نتوان ديد نمي‌توان توان شناسايي و يا هدف گيري نمود.

پوشش و استتار كامل، استفاده از تورهاي استتار استاندار درنگ آميزي شده S5SPP و LWCSS، موانع مخفي كننده، كمك موثر و شاياني در جلوگيري از ديده شدن بصري هدف توسط دشمن مي‌نمايند.

آشكار سازهاي صوتي Acoustic Sensors

انضباط صدا، موجب عدم آشكار سازي آن توسط گوش انسان مي‌گردد صداهاي شديد و توليد صداهاي فريبنده توسط آتش زنه‌ها مي‌توانند موجب پوشش و مخفي ماندن صداي اصل در مواقع مورد نياز گردد (حركت در مواقع رعد و برق، بمبارانهاي هوايي و شليك توپخانه)



* آَشكار سازهاي راديويي Radio Sensors

بهترين شيوه براي جلوگيري از كشف موقعيت فرستنده‌هاي خودي توسط دشمن، به حداقل رسانيدن ارسال امواج راديويي و سكوت را راديويي و... مي‌باشد.



* آشكار سازهاي ماوراء بنفش Ultraviolet Sensors

آشكارسازهاي ماوراء بنفش در مناطق پوشيده از برف، يك تهديد جدي محسوب مي‌شوند. لذا طرح‌ها و الگوهاي استتار زمستاني، عوارض پوششي و موانع ديد، روشهاي مناسبي جهت مقابله با آشكار سازهاي ياد شده مي‌باشد، ضمن آنكه هر نوع عمليات ايجاد دود مي‌تواند با آشكار سازي هدف توسط آشكار سازهاي مذكور موثر واقع شود. مواردي از قبيل عوارض طبيعي منطقه نبرد و ديوارهاي برفي دست ساز نيز مي‌توانند در كاهش توانايي آشكار سازهاي نامبرده تاثير چشمگيري داشته باشند.



* طيف راداري:

استتار در حقيقت به معناي از بين بردن اختلافهاي فيزيكي يك جسم با محيط اطراف آن است. اين اختلافها مي‌تواند در طيفهاي مرئي مادون قرمز نزديك و حرارتي و راداري باشد. رادار با انتشار راديوئي به تجسس و رديابي و كشف اشياء مورد نظر مي‌پردازد. معمولا اين عمل با انتشار امواج با فركانس‌ بسيار بالا توسط فرستنده و برخورد آن به شي ء مورد نظر و دريافت بازتاب توسط گيرنده و مشاهده آن در صفحه نشان دهنده صورت مي‌پذيرد. پنهان سازي در برابر رادار بستگي به كاهش انعكاس امواج برگشتي به رادار دارد. ضمنا استفاده از منعكس كننده‌هاي زاويه‌اي (گوشه دار)، تورهاي مجهز به رنگهاي استتار جاذب امواج راداري، و مواد جاذب راداري R2AP و R3AM و... موجب كاهش كارايي امواج راداري مي‌گردد.



* رادارهاي غير فعال Passive Radar

در رادرهاي غير فعال، هدف، آشكار سازي اهداف پرنده است، به گونه‌اي كه هيچ تشعشعي توسط حسگر (رادار) صورت نگيرد.

اصولا سامانه‌هاي راداري غير فعال به دو دسته منواستاتيك و باي استاتيك تقسيم بندي مي‌شوند.

1- سامانده راداري غير فعال منواستاتيك: (تك پايه)

در اين نوع رادارها فرستنده وجود نداشته، از تشعشعات ساطع شده از هدف استفاده شده و مشخصات آن استخراج مي‌شود. در واقع سامانه‌ راداري غير فعال منواستاتيك گيرنده‌اي است كه سيگنالهاي ارسالي از طرف هدف را شنود مي‌كند.

2- سامانه راداري غير فعال براي استاتيك: (دو پايه)

اين سامانه از امواج غير راداري پراكنده در فضا استفاده مي‌كند در واقع فرستنده سيگنال، فرستنده‌هاي راديو و تلويزيوني، موبايل و يا ماهواره مي‌باشند. اين سيگنالها پس از برخورد با هدف منعكس شده و در گيرنده‌هاي رادار غير فعال دريافت مي‌شوند. ضمنا مي‌توان در مرزهاي و نواحي مرزي از فرستنده‌هاي تلويزيوني كشورهاي همسايه نيز استفاده كرد.



پايروتكنيك Pyrotechnics

پايروتكنيكها موادي هستند كه قابليت اشتغال خوبي دارند و اثرات اين اشتغال مي‌تواند به صورت گرما، نور، دود و صدا بوده و به منظور انجام اقدامات ضد مراقبت در طيفهاي مرئي، صوتي، اپتيكي، مادون قرمز (حرارتي)، ليزري و موشكهاي كروز استفاده شده و استتار منطقه وسيعي را به وجود آورد. (در ارتش سوئيس از نارنج انداز دود استتار چند طيفي به منظور مقابله با آشكار سازهاي پيشرفته در مهمات هوشمند استفاده مي‌شود).



*لباس استتار چند طيفي:

استفاده از لباس استتار چند طيفي يكي از بهترين روشهاي ممكن براي محافظت از سربازان است. هدف استفاده از لباس استتار سربازان، به هم ريختن شكل و پنهان كردن سربازان براي محافظت در مقابل آَشكار سازهاي چند منظوره (مرئي، اپتيكي مادون قرمز نزديك، حرارتي و راداري) مي‌باشد، با استفاده از اين پوششها نيروهاي نظامي از فاصله 300 متري در مقابل رديابهاي مدرن دشمن غير قابل رديابي خواهند بود. اين پوششها راحت و سبك وزن بوده و به لحاظ داشتن شكل برگي برگي، داراي قابليت‌ تهويه هوا مي‌باشند.



*كيت ضد مراقبت:

كيتهاي استتار ضد مراقبت، شدت تشعشعات حرارتي را توسط تركيبي از عايق، نقاشي و رنگ، صفحات انعكاس با پوشش دو گانه و نيز تلفيق گازهاي اگزوز با هواي محيط، كاهش مي‌دهد و سينگنالهاي راداري توسط يك سري پانلهاي مواد جاذب و منعكس كننده‌هاي خاص نيز كاهش داده مي‌شوند. رنگ استتار روشي موثر و در عين حال ارزان قيمت، جهت كاستن از قابليت‌ كشف توسط حسگرهاست، بدون آنكه تاثير منفي بر استفاده عادي از تجهيزات بر جاي گذارد.

شركت GIAT دو بسته كيت ضد مراقبت تحويل ارتش فرانسه داده است. اين كيت‌هاي استتار از مواد چند طيفي بهره مي‌برند كه در طيفهاي نور مرئي، IR و راداري (به همراه پانلهاي دو جداره‌اي كه در قسمت عقب خودرو ها نصب مي‌شوند) كارائي خوبي دارند.

شركت Barracuda، BMS-ULCAS يك صفحه استتار بسيار سبك و چند طيفي كه از يك ساختار سه بعدي برخوردار است و رنگ استتار به روي مواد جاذب آن زده شده ساخته است. اين شركت مدعي است تجهيزات استتار ساخته شده در مقايسه با تجهيزات سنتي به ميزان 60 درصد عملكرد رادار باند وسيع را كاهش مي‌دهد و علاوه بر آن در باندهاي طيف مرئي و مادون قرمز نيز از قابليت‌ خوبي برخوردار است.

هر صفحه استتار به گونه‌اي طراحي شده است كه به درستي با تجهيزاتي كه بايد محافظت شوند سازگاري دارد.

مواد جاذب استتار راداري به منظور كاهش كارائي موشكهاي هوشمند:

مواد جاذب امواج راداري با فناوري پيشرفته قادر است كه مهمات هوشمند را منحرف كند.

كارشناسان سوئدي معتقدند هنگامي كه ماده جاذب در بدنه تجهيزاتي نصب مي‌شود بيش از نيمي از سيگنال‌ رادار تابشي به تجهيزات و حدود دو سوم سينگنال مادون قرمز را كاهش مي‌دهد.

*پوشش‌هاي استتار چند طيفي مدرن:

پوشش‌هاي هستند كه تجهيزات، تاسيسات و... را در طيف‌هاي (مرئي، مادون قرمز نزديك و حرارتي و راداري) استتار مي‌نمايند. ضمنا اين پوشش‌ها از لايه‌هاي مختلف با كارايي‌هاي متفاوت تشكيل يافته‌اند كه در دو نوع ثابت و متحرك وجود دارد.



*استتار در مقابل ردياب‌هاي ليزري:

با توجه به اينكه در نبردهاي امروزي، مورد اصابت قرار دادن دقيق اهداف نظامي بسيار با اهميت مي‌باشد لذا استفاده از بمبهاي هدايت شونده ليزري كاربردهاي فراواني پيدا نموده است. اما نقطه ضعف تجهيزات هدايت شونده ليزري وجود دو غليظ مي‌باشد لذا در جنگهاي امروزي اكثر تجهيزات مهم مجهز به تجهيزات كشف پرتوهاي ليزري مي‌باشند، سامانه‌هاي هشدار دهنده ليزري به محض دريافت پرتو ليزري عامل تهديد كننده، دود غليظي را در اطراف هدف منتشر مي‌كنند كه باعث خنثي شدن عمليات هدف يابي دقيق ليزري مي‌گردد. اين عمل خود يك نوع استتار در مقابل رديابي‌هاي ليزري مي‌باشد. ضمنا اشعه ليزري در زمان عبور از توده‌هاي بخار آب و گرد و غبار كارايي خود را از دست مي‌دهد.



*منورهاي فريب چند طيفي:

منورهاي فريب چند طيفي براساس فناوري‌هاي پايروتكنيك كار مي‌كنند. پايروتكنيها موادي هستند كه قابليت اشتعال خوبي دارند و اثرات ناشي از اين اشتعال مي‌تواند به صورت گرما، نور دو دود صدا باش. اين سامانه به منظور اقدامات ضد مراقبت عليه حسگرهاي اپتيكي، مادون قرمز، ليزري و كروز به كار گرفته مي‌شود و استتار منطقه وسيعي را به طول 100 متر و به ارتفاع 10 متر از سطح زمين براي تجهيزات انجام مي‌دهد. مدت دوام اين استتار حداقل 50 ثانيه مي‌باشد. ضمنا در مناقشه بوسني، منوري مورد آزمايش قرار گرفته كه با پرتاب‌ از تانكها قادر بود عملكرد مهمات هدايت شوند و موشكهاي هوشمند راداري را باند ميليمتري را مختل سازد.



*سامانه‌هاي ردياب (جستجوگر) Seeker system

دستگاهي است كه به منظور يافتن هدف در جنگ افزار متحرك مثل موشك‌ تعبيه مي‌شود. اين دستگاه با داشتن حساسيت نسبت به تشعشعاتي از قبيل نور، صدا، رادار، مادون قرمز حرارتي و... جهت و محل هدف را مي‌يابد.

*عوامل موثر در آشكار سازي و كشف اهداف در استتار مدرن عبارتند از:

شكل، مواد تشكيل دهند، جنس بدنه، تركيبات، سطح صاف بدنه، شكافها و حفره‌ها، گرماي هدف، انعكاس خورشيدي، صداي منعكس شده از هدف، حساسه‌ها و فرستنده هامانند رادار، سامانه آفندي، ارتباطي، نشست هر گونه امواج الكترومغناطيسي، وضعيت هوا، جو، تناسب رنگ بدنه بازمينه، انعكاسات نوري و...

*عوامل و اقدامات موثر در استتار مدرن (كاهش آسيب پذيري) عبارتند از:

طراحي خاص بدنه، سطح مدور و گرد، استفاده از مواد جاذب و سراميك، سطوح قابل انعطاف، تور استتار چند طيفي، چادرهاي مخصوص جلوگيري از استراق سمع، طعمه‌ها، دودهاي استتار، سيستمهاي چف، اختلاف در فرآينده رد گيري، استفاده از فن گسترش، كنترل تشعشعات راداري، منعكس كننده‌هاي زاويه‌اي، منور و نارنجكهاي اختفاء و استتار چند طيفي كمكردن سطح مقطع راداري RCS اهداف خودي و استفاده از مواد جاذب هوشمند و...
+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 1:53 AM  توسط محب  | 

Civil Protection

 

Civil Protection

Federal law on CP: put into force in 2004

Federal law on CP: put into force in 2004

On 1st January 2004, the Federal Council enacted the new "Federal Law on Civil Protection and Protection and Support" (BZG). On 4th October 2002, it had been passed by the federal parliaments (only one dissenting vote). A referendum was subsequently held on the BZG on request by a citizens' initiative, making use of its statutory right. On May 18 2003, 80.6% of the Swiss population voted in favour of the new law.

 

Integrated system of civil protection

Integrated system of civil protection

Civil protection is an integrated management, protection, rescue and relief system. The partner organisations - police, fire services, health services, technical services and P&S (protection and support) - are in charge of their specific tasks, and provide mutual support. Joint management ensures coordinated planning and preparation, and operational command in case of deployment.

 

Federal Office for Civil Protection (FOCP)

Federal Office for Civil Protection FOCP

The Federal Office for Civil Protection supports the cantons and municipalities as well as the partner organisations in their civil protection activities. With the creation of the FOCP in 2003, all areas of the Federal Department of Defence, Civil Protection and Sport DDPS, which specialise in civil protection issues were grouped together. This restructuring reflects the growing importance of civil protection.

 

For questions about this page: FOCP Communications
Last updated: 28.05.2008
+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 1:49 AM  توسط محب  | 

برنامه ريزي و تصميم گيري در مديريت بحران

برنامه ريزي و تصميم گيري در مديريت بحران


مقدمه:

 

‌پيچيدگي‌ فزاينده‌ جوامع‌ مختلف‌ و گسترش‌ ارتباط‌ و وابستگي‌ چند جانبه‌ صنايع، زمينه‌ مساعدي‌ براي‌ رشد كمي‌ و كيفي‌ فرصتها و تهديدات‌ محيط، فراهم‌ ساخته‌ است. چنانچه‌ از يك‌ سو رشد وتوسعه‌ تكنولوژي‌ انسان‌ را در جدال‌ با رخدادهاي‌ طبيعي‌ قدرتمند ساخته‌ و از سويي‌ ديگر پيچيدگي‌ و ارتباط‌ تنگاتنگ‌ صنايع‌ سبب‌ بروز معضلات‌ همه‌ جانبه‌ در رخدادهاي‌ ظاهراً‌ واحد شده‌ است. مقايسه‌ قطع‌ برق‌ يك‌ روستا با مورد مشابه‌ در يكي‌ از شهرهاي‌ بزرگ‌ جهان‌ به‌خوبي‌ نشانگر درجه‌ آسيب‌پذيري‌ جوامع‌ پيشرفته‌ است. مقايسه‌ فوق‌ قبل‌ از اينكه‌ مقايسه‌ دونوع‌ جامعه‌ باشد، نشانگر گسترش‌ دامنه‌ هرنوع‌ بحران در جوامع‌ پيچيده‌ است. مرور كوتاهي‌ برچند نمونه‌ بارز از بحرانهاي‌ مختلف‌ بيست‌ سال‌ گذشته‌ جهان‌ نكات‌ زير را نشان‌ مي‌دهد:

 

O صنايع‌ خاصي‌ ظرفيت‌ بالقوه‌ بيشتري‌ براي‌ بروز بحران‌ دارند. از جمله، شيميايي‌ و پتروشيمي، برق، حمل‌ و نقل‌ هوايي، كشتيراني؛

 

O باوجود تفاوت‌ اين‌ بحرانها، ويژگيهاي‌ مشترك‌ زيادي‌ در بحرانهاي‌ مختلف‌ به‌ چشم‌ مي‌خورد؛

 

O آمادگي‌ قبلي‌ در كاهش‌ ابعاد خسارت‌ نقش‌ تعيين‌كننده‌ دارد؛

 

O تصميم‌گيريهاي‌ عجولانه‌ براساس‌ اطلاعات‌ ناقص‌ دامنه‌ خسارت‌ را چندبرابر افزايش‌ مي‌دهد؛

 

O ارتباطات‌ در ابعاد مختلف‌ نقش‌ بسيار تعيين‌ كننده‌اي‌ در كنترل‌ بحران دارد.

 

 

 

وظيفه‌ مديريت‌ بحران اتخاذ تصميمات‌ موثر براساس‌ اطلاعات‌ صحيح‌ درجهت‌ كاهش‌ خسارات‌ و كنترل‌ سريع‌ بحران است.

 

بايد در تمام‌ برنامه‌ريزيهاي‌ بحران جايي‌ را براي‌ موقعيتهاي‌ پيش‌بيني‌ نشده‌ درنظر گرفت.

 

بحران عبارت‌ است‌ از وضعيتي‌ كه‌ نظم‌ سيستم‌ اصلي‌ يا قسمتهايي‌ از آن‌ را مختل‌ كرده‌ و پايداري‌ آن‌ را برهم‌ زند.

 

غافلگيري‌ اولين‌ عامل‌ مخرب‌ در بحرانهاست.

 

تصميم‌گيريهاي‌ مهم‌ همواره‌ از ضروريات‌ بحران در لحظات‌ اول‌ است.

 

اتخاذ تصميمهاي‌ درست‌ به‌هنگام‌ بروز بحران به‌ دسته‌بندي‌ و اقعيتها بستگي‌ دارد.

 

بحران چيزي‌ جز تجلي‌ برخورد تمام‌ عواملي‌ كه‌ يك‌ مرتبه‌ از حالت‌ نظم‌ به‌ حالت‌ بي‌نظمي‌ درآمده، نيست.

 

هيچ‌ بحراني‌ شبيه‌ ديگري‌ نيست‌ و درك‌ تشابهات‌ كليدي‌ براي‌ برنامه‌ريزي‌ به‌منظور رويارويي‌ با آن‌ و تخفيف‌ اثرات‌ سوء بسيار ضروري‌ است.

 

دولتها و شركتها به‌ شناخت‌ روشهاي‌ برخورد با تغييرات‌ ناگهاني‌ روي‌ آورده‌اند و مديريت‌ بحران بخشي‌ از تمام‌ برنامه‌هاي‌ استراتژيك‌ آنها شده‌ است.

 

 

 

 ‌نكات‌ فوق‌انگيزة‌ مثبتي‌ براي‌ تجربه‌اندوزي‌ از بحرانهاي‌ گذشته‌ ايجاد مي‌كند، ليكن‌ حداقل‌ سه‌ دليل‌ سبب‌ مي‌شود نتايج‌ حاصل‌ از بررسي‌ بحرانهاي‌ گذشته‌ شناخت‌ لازم‌ و كافي‌ را به‌ پژوهشگران‌ ارائه‌ ندهد. نخست‌ اينكه‌ نوشته‌هاي‌ تاريخي‌ محدود به‌ وصف‌ واقعه‌ است‌ و تحليلهاي‌ تطبيقي‌ لازم‌ پابه‌پاي‌ شرح‌ رخداد ارائه‌ نشده‌ است. نكته‌ دوم‌ متاثر از نگرشي‌ است‌ كه‌ هر بحران را در نوع‌ خود بي‌نظير مي‌داند و سومين‌ دليل‌ اينكه‌ مفهوم‌ عمومي‌ بحران بسيار ابهام‌ برانگيز است. اكثر تحليلگران‌ موقعيتهاي‌ حاد و اضطراري‌ را بازگو كرده‌اند در صورتي‌ كه‌ بحران داراي‌ ويژگيهايي‌ است‌ كه‌ صفات‌ مشخصه‌ آن‌را تعيين‌ مي‌كند، در نتيجه‌ وجود شرايط‌ كمي‌ و كيفي‌ خاصي، امكان‌ توجيه‌ رويداد در الگوي‌ بحران را فراهم‌ مي‌سازد.

 

 ‌بنابراين‌ نه‌تنها بررسي‌ بحرانهاي‌ گذشته، بلكه‌ فعاليتهاي‌ سيستماتيك‌ ديگري‌ نيز به‌منظور دستيابي‌ به‌ عوامل‌ و عناصر مشترك‌ در بروز بحرانها و يافتن‌ الگوهايي‌ براي‌ پيش‌بيني‌ و پيشگيري‌ آثار ناشي‌ از آنها ضروريست.

 

 

 

بحران‌ چيست؟

 

 ‌قبل‌ از پرداختن‌ به‌ ويژگيهاي‌ موقعيت‌ بحراني‌ و معرفي‌ رويكرد سيستماتيك‌ رويارويي‌ موثر، بايد توجه‌ كرد كه‌ در هر حال‌ بحران يا مستقيماً‌ در يك‌ سيستم‌ به‌وجود آمده‌ يا تاثير عوامل‌ خارجي‌ سيستم‌ را مختل‌ ساخته‌ است. در هر دو حالت‌ مي‌توان‌ تجزيه‌ و تحليل‌ خود را به‌صورت‌ ملاحظات‌ سيستماتيك‌ پيش‌ برد. زيرا در نهايت‌ وظيفه‌ مديريت‌ بحران، اتخاذ تصميمات‌ موثر براساس‌ اطلاعات‌ صحيح‌ در جهت‌ كاهش‌ خسارات‌ و كنترل‌ سريع‌ بحران است. اين‌ پروسه‌ در نهايت‌ با شناخت‌ كنشها و واكنشهاي‌ سيستماتيك‌ انجام‌ مي‌شود. در غير اين‌صورت‌ تصميمات‌ چيزي‌ جز آزمون‌ و خطا نخواهد بود و باتوجه‌ به‌ سه‌ عامل، محدوديت‌ زمان، تهديد و غافلگيري‌ نمي‌توان‌ انتظار داشت‌ جايي‌ براي‌ چنين‌ رويكردي‌ باشد. مسلماً‌ در تمام‌ برنامه‌ريزيهاي‌ بحران جايي‌ براي‌ موقعيتهاي‌ پيش‌بيني‌ نشده‌ درنظر گرفته‌ خواهد شد. بنابراين‌ مي‌توانيم‌ بحران را براساس‌ تعريف‌ سيستم‌ چنين‌ بيان‌ كنيم: اجزأ تشكيل‌دهنده‌ سيستم‌ در چارچوب‌ معين‌ براساس‌ ضوابط‌ و معيارهاي‌ سنجيده‌ و تنظيم‌ شده‌ روابطي‌ به‌صورت‌ كنش‌ و واكنش‌ با هم‌ برقرار مي‌كنند. در هر سيستم‌ عناصر متغير تشكيل‌دهنده‌ آن‌ بايد در حدود و قلمرو معيني‌ نگهداري‌ و محافظت‌ شود، در غير اين‌صورت‌ حالت‌ تعادل‌ سيستم‌ به‌هم‌ مي‌خورد. تا جايي‌ كه‌ امكان‌ محو كامل‌ آن‌ وجود دارد. بحران عبارت‌ است‌ از وضعيتي‌ كه‌ نظم‌ سيستم‌ اصلي‌ يا قسمتهايي‌ از آن‌ را مختل‌ كرده‌ و پايداري‌ آن‌ را بر هم‌ زند. به‌بيان‌ ديگر بحران وضعيتي‌ است‌ كه‌ تغييري‌ ناگهاني‌ در يك‌ يا چند قسمت‌ از عوامل‌ متغير سيستم‌ به‌وجود مي‌آورد. شدت‌ و ضعف‌ بحرانها بستگي‌ به‌ عوامل‌ تشديدكننده‌ و يا عناصر كاهش‌دهنده‌ بحران و تكنيك‌هاي‌ موجود براي‌ مديريت‌ و بالاخره‌ مهار آن‌ دارد.

 

 ‌از نظر عملياتي‌ نيز بحران را مي‌توان‌ به‌صورت‌ يك‌ سيستم، تجزيه‌ و تحليل‌ كرد كه‌ در آن‌ دو سري‌ عوامل‌ مختلف‌ يكي‌ محيط‌ و ساختار سيستم‌ و ديگري‌ عواملي‌ كه‌ موجد بحران هستند، وجود دارد. تعيين‌ اينكه‌ كدام‌ يك‌ از عوامل‌ و عناصر تشكيل‌دهنده‌ سيستم‌ در مقابل‌ بحران آسيب‌پذيري‌ و تاثيرپذيري‌ بيشتري‌ دارد، يكي‌ از وظايف‌ اوليه‌ تحقيق‌ و پژوهش‌ مديريت‌ بحران است. تعيين‌ آسيب‌پذيرترين‌ بخش‌ سيستم‌ در عمل‌ به‌ بخشي‌ از سيستم‌ برمي‌گردد كه‌ بالاترين‌ رسيدگي‌ را نياز دارد.

 

 

 

جو حاكم‌ در شرايط‌ بحراني‌

 

 ‌بررسي‌ بحرانهاي‌ گذشته‌ نشان‌ مي‌دهد، افراد در اينگونه‌ موارد دچار سردرگمي‌ مي‌شوند، ساده‌ترين‌ و در عين‌ حال‌ اساسي‌ترين‌ اشتباهات‌ در لحظات‌ بحراني‌ رخ‌ مي‌دهد، معمولاً‌ سخن‌ و عملكرد مسئولان‌ خلاف‌ جهت‌ منافع‌ خود و سازمان‌ آنهاست، دستپاچگي‌ و عكس‌العملهاي‌ غيرمنطقي‌ در چنين‌ شرايطي‌ بسيار ديده‌ مي‌شود، جلوگيري‌ از ازدحام‌ خبرنگاران‌ كنجكاو، حفظ‌ اعتبار، كاهش‌ عوارض‌ و بازتابهاي‌ منفي‌ آن‌ بر آينده‌ و افكار عمومي‌ مسائلي‌ هستند كه‌ گاه‌ از كنترل‌ خود بحران براي‌ مسئولان‌ مشكل‌تر مي‌شود. تضادي‌ كه‌ بين‌ كنترل‌ بحران و تسلط‌ بر شايعات‌ و اعصاب‌ ايجاد مي‌گردد، دقيقاً‌ نمايانگر عدم‌ آمادگي‌ است. تعجب‌ و غافلگيري‌ اولين‌ عامل‌ مخرب‌ در بحرانهاست. در حقيقت‌ دوباره‌ به‌دست‌ گرفتن‌ اوضاع‌ يا شكست‌ درهمان‌ ساعات‌ اول‌ مشخص‌ مي‌شود. براي‌ نمونه، در بحبوحه‌ بحراني‌ كه‌ سال‌ 1986 هنگام‌ انفجار شاتل‌ فضايي‌ «چلنجر» براي‌ ناسا پيش‌ آمد، واكنش‌ اوليه‌ ناسا به‌خوبي‌ نشان‌ داد زماني‌ كه‌ افراد ناگهان‌ با بحران مواجه‌ مي‌شوند چه‌ اشتباهاتي‌ ممكن‌ است‌ از آنها سربزند. ناباوري‌ مسئولان‌ ناسا كه‌ ناشي‌ از عدم‌ پيش‌بيني‌ اين‌ سانحه‌ بسيار محتمل‌ بود، مانع‌ از آن‌ شد كه‌ مقامات‌ ناسا واكنش‌ بهينه‌اي‌ از خود نشان‌ دهند و در پي‌ آن‌ سوء مديريت‌ در توضيح‌ دلايل‌ وقوع‌ سانحه‌ و مقصر دانستن‌ افراد و بخشهاي‌ مختلف، اعتبار اين‌ سازمان‌ را نزد مردم‌ به‌شدت‌ تحت‌ تاثير قرار داد.

 

 

 

تصميم‌گيري‌

 

 ‌بايد توجه‌ كرد تصميم‌گيريهاي‌ مهم‌ و عمده‌ همواره‌ از ضروريات‌ بحران در لحظات‌ اول‌ است. تصميماتي‌ كه‌ نه‌تنها در ابعاد وسيعي‌ تاثير مي‌گذارد و در حقيقت‌ آينده‌ و گستره‌ بحران را مي‌سازد، بلكه‌ همه‌ در مورد آن‌ قضاوت‌ مي‌كنند. بنابراين، طبيعي‌ است، در مواجهه‌ با بحران اتخاذ تصميمهاي‌ صحيح‌ منوط‌ به‌ دسته‌بندي‌ حقايق‌ و واقعيتها باشد. حياتي‌ترين‌ اقدام‌ در آغاز اين‌ است‌ كه‌ بايد به‌سرعت‌ فهميد چه‌ چيزي‌ رخ‌ داده‌ است‌ و چه‌ اقدامي‌ در مقابل‌ آن‌ بايد انجام‌ داد و پس‌ از آن‌ شرايط‌ چگونه‌ خواهد بود. بيش‌ از 90% تصميمات‌ حساس‌ در ساعات‌ اوليه‌ بحران صورت‌ مي‌گيرد و عوامل‌ بسيار متعددي‌ بايد در مورد افراد و مسائل‌ مرتبط‌ در آنِ‌ واحد در نظر گرفته‌ شود. دقيقاً‌ بغرنجي‌ مسئله‌ در اينجا نهفته‌ است، زيرا بخش‌ عظيمي‌ از اين‌ ملاحظات‌ ضروري‌ و همزمان‌ را مي‌توان‌ در پيش‌بيني‌ها و برنامه‌ مديريت‌ بحران قبل‌ از وقوع‌ بحران انجام‌ داد. بايد توجه‌ داشت‌ بحران به‌طور اجتناب‌ناپذير در سه‌ بعد تصميم‌گيري‌ را تحت‌ تاثير قرار مي‌دهد:

 

1 - هدفهاي‌ عالي‌ و حياتي‌ واحد تصميم‌گيرنده‌ را تهديد مي‌كند؛

 

2 - زمان‌ واكنش‌ را براي‌ اتخاذ تصميم‌ محدود مي‌سازد؛

 

3 - عناصر و عوامل، تصميم‌گيرنده‌ را با بروز ناگهاني‌ خود غافلگير مي‌كند.

 

 ‌سه‌ عامل‌ مهم‌ كه‌ در تعريف‌ و تشخيص‌ بحران از ديدگاه‌ روش‌ تصميم‌گيري‌ نقش‌ عمده‌ دارند، عبارتند از: «تهديد»، «زمان» و «غافلگيري». بحرانهاي‌ مختلف‌ برحسب‌ اينكه‌ ميزان‌ هريك‌ از عوامل‌ سه‌گانه‌ فوق‌ در آنها شديد، متوسط‌ يا ضعيف‌ باشد درجه‌بندي‌ مي‌شوند. كه‌ شدت‌ تهديد، كوتاهي‌ زمان‌ و غافلگيري‌ از ويژگيهاي‌ بحرانهاي‌ حاد هستند. براساس‌ تركيبي‌ كه‌ از اين‌ سه‌ عامل‌ به‌دست‌ مي‌آيد مكعب‌ بحران ساخته‌ مي‌شود. در اين‌ مكعب‌ درجه‌ آگاهي‌ در دو حد «غافلگيري» و «پيش‌بيني‌ شده» قرار گرفته‌ كه‌ مبين‌ ادراك‌ و تشخيص‌ و آگاهي‌ مقامات‌ تصميم‌گيرنده‌ از بروز بحران است.

 

‌ ‌بنابراين‌ تصميمات‌ به‌تناسب‌ «شدت‌ تهديد» «تداوم‌ زماني» و «درجه‌ آگاهي» متفاوت‌ هستند.

 

 ‌بحرانها معمولاً‌ خبر نمي‌كنند و يكي‌ از ويژگيهاي‌ عمده‌ آنها همين‌ غيرمترقبه‌بودن‌ آنهاست‌ كه‌ تصميم‌گيرندگان‌ را مواجه‌ با هيجان‌ و اضطراب‌ و سردرگمي‌ مي‌كند. ليكن‌ در شرايط‌ عادي‌ امكانات‌ بسيار زيادي‌ در اختيار مسئولان‌ امور است‌ كه‌ به‌طور سيستماتيك‌ آماده‌ برخورد با وضعيتهاي‌ احتمالي‌ بحراني‌ گردند. به‌اين‌ ترتيب‌ شانس‌ موفقيت‌ در مهاركردن‌ يا بهره‌برداري‌ از وضعيت‌ پيش‌آمده‌ بيشتر مي‌گردد. كوشش‌ براي‌ دستيابي‌ به‌ قواعد عملي‌ و آزمون‌ فرضيه‌هايي‌ از اين‌ نوع‌ مي‌تواند به‌آمادگي‌ بيشتر بينجامد:

 

سوال: در چنين‌ شرايطي‌ منابع‌ قابل‌ دسترسي‌ كدامند؟ با چه‌ سرعت‌ و به‌ چه‌ ميزاني‌ مي‌توان‌ از آنها استفاده‌ كرد؟

 

فرضيه: وجود منابع‌ و توانمنديهاي‌ مادي‌ و معنوي، كيفيت‌ و تاثير پاسخ‌ به‌ بحران را افزايش‌ مي‌دهد.

 

قاعده: در آغاز بحران، توانمنديها و محدوديتهاي‌ خود را فوراً‌ ارزيابي‌ كنيد، كمكهايي‌ كه‌ مي‌توان‌ از سازمانها و منابع‌ مشابه‌ به‌دست‌ آورد را مشخص‌ كنيد.

 

 

 

سوال: احتمال‌ رخداد چه‌ اتفاق‌ ديگري‌ همزمان‌ با اين‌ بحران موجود است، كه‌ ممكن‌ است‌ بخشي‌ از منابع، انرژي‌ توجه‌ و وقت‌ تصميم‌گيرندگان‌ را به‌خود معطوف‌ كند. آيا بحران باعث‌ ركود و يا حدت‌ رخداد دوم‌ نخواهد شد؟

 

فرضيه: دامنه‌ بحران هرچه‌ وسيعتر باشد احتمال‌ اينكه‌ منابع، توجه‌ و انرژي‌ بيشتري‌ را به‌ خود تخصيص‌ دهد بيشتر خواهد بود.

 

قاعده: در يك‌ زمان‌ واحد ممكن‌ است‌ بيش‌ از يك‌ بحران به‌وجود آيد، بايد به‌ مسئولان‌ امر براي‌ برخورد با ساير مسائل، اختيارات‌ كافي‌ تفويض‌ گردد.

 

‌ ‌چنين‌ سئوالاتي‌ را مي‌توان‌ در مورد ميزان‌ صحت‌ اطلاعات‌ كسب‌ شده، كانالهاي‌ مخابراتي، امكانات‌ متنوع‌ قابل‌ جانشين‌ و غيره‌ طرح‌ كرد و فرضيه‌ را به‌ قاعده‌ تبديل‌ و پس‌ از آن‌ طرح‌ كامل‌ و جامعي‌ براي‌ مقابله‌ با بحران به‌وجود آورد.

 

 ‌هرچند تصميم‌گيريهاي‌ مهم‌ و سريع‌ از جمله‌ اقدامات‌ اوليه‌ و اساسي‌ مديريت‌ بحران‌ است، ليكن‌ كيفيت‌ تصميم‌ اهميتي‌ بسيار تعيين‌كننده‌ دارد. شكي‌ نيست‌ مسئولان‌ خوب‌ با واقع‌بيني‌ بيشتري‌ به‌ داوري‌ عملكردهاي‌ گذشته‌ مي‌پردازند. آنها مانند ناخداي‌ ماهر با اتكا به‌ تخصص‌ و تجربه‌ با مشاهده‌ ابرهاي‌ تيره‌ در افق‌ و پايين‌آمدن‌ فشار جو و تغييرات‌ مستمر يا دفعي‌ در ساير عوامل‌ و شرايط‌ طبيعي‌ خود را براي‌ برخورد با يك‌ وضعيت‌ فوق‌العاده‌ طوفاني‌ آماده‌ مي‌كنند. بحران چيزي‌ جز تجلي‌ برخورد تمام‌ عواملي‌ كه‌ يكمرتبه‌ از حالت‌ سكون‌ يا نظم‌ به‌ حالت‌ متحرك‌ يا بي‌نظم‌ درآمده‌ و آرامش‌ را برهم‌ زده‌ نيست. نداشتن‌ تجربه‌ و تخصص‌ باعث‌ مي‌گردد كه‌ تصميمات‌ براساس‌ قضاوتها و برداشتهاي‌ ناصحيح‌ و بي‌پايه‌ گرفته‌ شود. تصميم‌ را مي‌توان‌ بازده‌ يك‌ سيستم‌ تلقي‌ كرد كه‌ معرف‌ ارزشهاي‌ آن‌ سيستم‌ است. تصميم‌ متضمن‌ انتخاب‌ است‌ و اتخاذ آن‌ در شرايطي‌ ميسر است‌ كه‌ راهكارهاي‌ چندگانه‌اي‌ وجود داشته‌ باشد.

 

 

 

تجسم‌ و پيش‌بيني‌ بحران‌

 

 ‌بعضي‌ از موسسات‌ خدماتي‌ معتبر برنامه‌هاي‌ دقيق‌ و موشكافانه‌اي‌ در مورد ارتباطات‌ بحران براي‌ خود تهيه‌ كرده‌اند كه‌ مي‌تواند هنگام‌ بروز بحران متناسب‌ شرايط‌ تطبيق‌ گشته‌ و سريعاً‌ به‌اجرا درآيد. چنين‌ طرحهايي‌ بايد در زماني‌ تهيه‌ شوند كه‌ نحوه‌ عملكرد سازمان‌ رضايت‌بخش‌ است. هرچه‌ بيش‌بيني‌ جامع‌تر باشد هنگام‌ بروز بحران فرصتهاي‌ بهتري‌ براي‌ حل‌ موفقيت‌آميز آنها وجود خواهد داشت. بااينكه‌ هيچ‌ بحراني‌ شبيه‌ بحرانهاي‌ ديگر نيست‌ ليكن‌ تشابهات‌ قابل‌ ملاحظه‌اي‌ بين‌ آنها وجود دارد. كشف‌ و درك‌ اين‌ تشابهات‌ كليدي، جهت‌ برنامه‌ريزي‌ براي‌ رويارويي‌ با بحران و تخفيف‌ اثرات‌ سوء آن‌ ضروري‌ است. هرگز نبايد از شناسايي‌ بحرانهاي‌ بالقوه‌ فارغ‌ شد. بحرانهايي‌ كه‌ در حيطه‌ فعاليت‌ مشابه‌ رخ‌ مي‌دهد و اخبار آن‌ به‌اطلاع‌ جامعه‌ مي‌رسد، مي‌تواند سرنخهاي‌ جديدي‌ براي‌ تكميل‌ برنامه‌ريزي‌ بحران در ابعاد ناشناخته‌ قبلي‌ به‌دست‌ دهد. زماني‌ كه‌ سازماني‌ در فكر آمادگي‌ براي‌ مقابله‌ با بحران است، در حقيقت‌ در نيمه‌ راه‌ برنامه‌ريزي‌ براي‌ مواقع‌ اضطراري‌ است. مسلماً‌ مديران‌ خلاق‌ و مبتكر مي‌توانند شرايط‌ بالقوه‌ بحرانها را تصور و جزئيات‌ پيچيده‌ آن‌را ترسيم‌ كنند. سرعت‌ و شتاب‌ تغييرات‌ سبب‌ مي‌شود ابعاد و گستره‌ بحرانهاي‌ موجود حتي‌ در زمينه‌هاي‌ مشابه تفاوتهاي‌ چشمگيري‌ داشته‌ باشند. اما همين‌ تغييرات‌ شگرف‌ و رشد و توسعه‌ چشمگير صنايع‌ مختلف‌ امكانات‌ جديدي‌ را براي‌ تصوير آينده‌ و پيش‌بيني‌ شرايطي‌ كه‌ در هيچ‌ آزمايشگاهي‌ قابل‌ بازسازي‌ نيست‌ فراهم‌ ساخته‌ است. در بيست‌ سال‌ گذشته‌ چندين‌ بحران فجيع‌ در زمينه‌ حمل‌ و نقل‌ دريايي‌ و هوايي، شركتهاي‌ شيميايي‌ و پتروشيمي، تاسيسات‌ اتمي‌ و بازتابهاي‌ بلاياي‌ طبيعي‌ بر نيروگاهها داشته‌ايم. كه‌ مهمترين‌ آنها كارخانه‌ بوپال‌ هند، نيروگاه‌ چرنوبيل، كشتي‌ نفت‌كش‌ اكسون‌ والدز در سال‌ 1989، برخورد دو هواپيماي‌ پان‌ امريكن‌ و ك.ال.ام‌ در اسپانيا، هواپيماربايي‌ كراچي‌ در سال‌ 1986، گردباد گلوريا در سال‌ 1985 در ايالت‌ نيويورك... بوده‌ است. در سالهاي‌ اخير كمپاني‌هاي‌ معظم‌ فيلم‌سازي‌ دست‌ به‌ تهيه‌ فيلمهاي‌ علمي‌ - تخيلي‌ خارق‌العاده‌اي‌ زده‌اند كه‌ به‌جرئت‌ مي‌توان‌ گفت‌ آميزه‌اي‌ از هنر و علم‌ براي‌ تجسم‌ تصويري‌ عميق‌ با رعايت‌ تمام‌ريزه‌ كاريها از زواياي‌ مختلف‌ يك‌ رخداد هولناك‌ بوده‌ است. از آن‌ نمونه‌ مي‌توان‌ فيلمي‌ كه‌ به‌صورت‌ سريال‌ از وقوع‌ زلزله‌ خيالي‌ در نيويورك‌ با صرف‌ هزينه‌اي‌ معادل‌ 4 ميليارد دلار ساخته‌ شده‌ است، نام‌ برد.

 

 ‌صحنه‌هاي‌ آن‌ دقيقاً‌ بازتاب‌ بحراني‌ سراسري‌ براي‌ كليه‌ صنايع‌ خدماتي‌ و شهري‌ است‌ كه‌ به‌شكل‌ تنگاتنگي‌ به‌ يكديگر مرتبط‌ هستند. شايد موشكافي‌ انجام‌ شده‌ در بازسازي‌ چنين‌ صحنه‌هايي‌ به‌همان‌ اندازه‌ كه‌ براي‌ ايجاد هيجان‌ و كشش‌ متناسب‌ است، مي‌تواند سرنخي‌ به‌دست‌ مديران‌ بحران و استراتژيست‌هايي‌ بدهد كه‌ قاعدتاً‌ به‌ چنين‌ قوه‌ تخيلي‌ نياز دارند. مجموعه‌هايي‌ از اين‌ نوع‌ مي‌تواند در تصور جزييات‌ شرايط‌ بحراني‌ براي‌ مديران‌ بحران صنايع‌ كليدي‌ چون‌ برق‌ مفيد باشد زيرا تهيه‌ چنين‌ فيلمهايي‌ كه‌ شايد در مجموع‌ تعدادي‌ نه‌ بيش‌ از انگشتان‌ دست‌ را تشكيل‌ مي‌دهند، باياري‌ آرشيوها، محققان‌ و حتي‌ متخصصيني‌ انجام‌ شده‌ كه‌ جمع‌آوري‌ اين‌ تيم‌ از عهده‌ هر سازمان‌ يا موسسه‌اي‌ برنمي‌آيد.

 

 ‌نكته‌ اينجاست‌ كه‌ شرايط‌ عمومي‌ بحران از جمله‌ نياز به‌ تصميم‌گيري‌ سريع‌ (عدم‌ واكنش‌ سريع‌ عواقب‌ نامطلوبي‌ خواهد داشت)، راه‌حلهاي‌ محدود، عواقب‌ وخيم‌ براي‌ تصميمات‌ غلط‌ و درگيربودن‌ گروههايي‌ بااهداف‌ متضاد در مسئله‌ از يك‌ طرف‌ و در خطربودن‌ اهداف‌ گروههاي‌ متنوع‌ افراد از سوي‌ ديگر نمي‌تواند به‌ طور ملموس‌ نشان‌ دهد چه‌ اقداماتي‌ ضروريست. هيجان، خطر و تاثير رويدادهاي‌ اضطراري‌ به‌ اقدامات‌ ويژه‌اي‌ نياز دارد. بايد شوكهاي‌ غيرمنتظره‌ و رويدادهاي‌ برنامه‌ريزي‌ نشده‌ را هم‌ مد نظر گرفت. به‌ بيان‌ ديگر آنچه‌ مي‌تواند لحظات‌ بسيار حساس‌ و تعيين‌ كننده‌ بحران را مديريت‌ كند اين‌ است‌ كه‌ گروههاي‌ مختلف‌ بدانند از آنها چه‌ انتظاري‌ مي‌رود؟ چه‌ بايد انجام‌ دهند و از چه‌ كاري‌ بايد پرهيز كنند، اين‌ امر آنها را قادر مي‌سازد كه‌ با خونسردي‌ كامل‌ عمل‌ كنند و در كار خود موفق‌ شوند. در نتيجه‌ آنچه‌ انجام‌ مي‌شود اولاً‌ هم‌ جهت‌ خواهد بود يعني‌ يكديگر را خنثي‌ نمي‌كند، ثانياً‌ در سمت‌ كنترل‌ بحران پيش‌ خواهد رفت. به‌بيان‌ ديگر با مديريت‌ بحران مي‌توان‌ باقدرت‌ جلو گسترش‌ و ايجاد ابعاد تازه‌ را گرفت. در حالي‌ كه‌ با عملكرد نامناسب، بحران به‌سرعت‌ گسترش‌ يافته‌ و وضعيت‌ از آنچه‌ هست‌ بدتر مي‌شود.

 

 

 

مديريت‌ بحران‌

 

 ‌اگر در گذشته‌ بخشي‌ از سازمانها، شايد روابط‌ عمومي، مسئوليت‌ رويارويي‌ با بحران را به‌عهده‌ داشت، اكنون‌ كل‌ سازمان‌ آن‌را مهم‌ دانسته‌ و پيچيدگي‌ و پيشرفت‌ اين‌ برنامه‌ها سبب‌ شده، دولتها، نهادهاي‌ مالي‌ شركتهاي‌ خدماتي‌ و... به‌ شناخت‌ روشهاي‌ برخورد با تغييرات‌ ناگهاني‌ و پيش‌ بيني‌ نشده‌ رو آورده‌ و مديريت‌ بحران واقعاً‌ بخشي‌ از تمام‌ برنامه‌هاي‌ استراتژيك‌ سازمانها گردد. بزرگترين‌ اشتباه‌ مي‌تواند تصور مصون‌بودن‌ سازمان‌ از بحران توسط‌ مديران‌ آن‌ باشد. شركتها به‌دليل‌ انتخاب‌ استراتژي‌ها و سياستهاي‌ مختلف‌ و عواقب‌ آن، در مقابل‌ اقشار مختلف‌ مردم‌ جوابگو و مسئول‌ هستند. شركتهايي‌ كه‌ توجه‌ خود را به‌ برنامه‌ريزيهاي‌ علمي‌ و مديريت‌ سازماندهي‌ شده‌ معطوف‌ كرده‌اند ممكن‌ است‌ در مقابله‌ با يك‌ بحران‌ بازدارنده‌ به‌طرز تاسف‌ باري‌ شكست‌ بخورند. هر تصميمي‌ در جاده‌ اشتباه‌ باتوجه‌ به‌ تصورات‌ غلط‌ گذشته‌ اتخاذ مي‌شود. جملات‌ زير بيانگر قرارداشتن‌ در جاده‌ اشتباه‌ است: «حال‌ كه‌ تااينجا پيش‌ رفته‌ايم‌ مسلماً‌ ديگر نمي‌توانيم‌ برگرديم.» «تابه‌حال‌ پول‌ زيادي‌ صرف‌ اين‌ پروژه‌ كرده‌ايم، اگر آن‌ را متوقف‌ كنيم، تمام‌ زحماتمان‌ به‌هدر خواهد رفت.»

 

 ‌راهكارهاي‌ شرايط‌ بحراني‌ به‌صورت‌ روشن‌ و مشخص‌ وجود ندارند. اگر هم‌ باشد همگان‌ به‌طور يكسان‌ با كيفيت‌ و محاسن‌ و مضار آنها هم‌نظر نيستند. هنگامي‌ كه‌ صحبت‌ از انتخاب‌ مي‌شود. مسئله‌ جنبه‌ ارزش‌ و قضاوت‌ پيدا مي‌كند. بنابه‌ طبيعت‌ و عوامل‌ روحي‌ عاملان‌ تصميم‌گيري‌ نتايج‌ آن‌ متفاوت‌ است. در اينجا ممكن‌ است‌ تضاد منافع‌ گروههاي‌ درگير در تصميم‌ تاثير بگذارد. تصميم‌ كه‌ عملي‌ ناشي‌ از اراده‌ انسانهاست‌ بايد اهداف‌ و مقاصد را نيز درنظر بگيرد. به‌طور كلي‌ در هر تصميم‌ بايد به‌ اين‌ دو سوال‌ پاسخ‌ داده‌ شود: «باتوجه‌ به‌ هدفي‌ كه‌ تصميم‌گيرنده‌ دنبال‌ مي‌كند، چه‌ رابطه‌اي‌ بين‌ ارزش‌ موضوع‌ و ميزان‌ ريسك‌ يا احتمال‌ خطر وجود دارد؟» و «چه‌ تناسبي‌ بين‌ مقاصد دنبال‌ شده‌ و وسايلي‌ كه‌ در اختيار است‌ وجود دارد؟» معمولاً‌ رابطه‌ اول‌ را در چارچوب‌ استراتژي‌ و رابطه‌ دوم‌ را در قلمرو تاكتيك‌ بحث‌ و مطالعه‌ مي‌كنند. از جمله‌ نمونه‌هاي‌ بسيار درخشان‌ تصميم‌گيريهاي‌ صحيح‌ و كنترل‌ بحران با ديدگاه‌ استراتژيك، مي‌توان‌ از تجربه‌ تلخ‌ و آموزنده‌ شركت‌ جانسون‌ اند جانسون‌ در بحران مسموميت‌ با قرصهاي‌ تايلنول‌ نام‌ برد. بحراني‌ كه‌ تجارب‌ آموزنده‌اي‌ براي‌ تاريخ‌ مديريت‌ در زمينه‌ بررسي‌ بحران از ديدگاه‌ استراتژيك‌ و استفاده‌ بسيار موثر از مديريت‌ ارتباطات‌ برجاي‌ گذاشت.

 

‌ ‌داشتن‌ يك‌ برنامه‌ عملياتي‌ براي‌ انواع‌ بحرانهايي‌ كه‌ در حوزه‌ فعاليت‌ سازمان‌ روي‌ مي‌دهد به‌همراه‌ گروههاي‌ راهنمايي‌ تاكتيكي‌ و استراتژيكي، مي‌تواند اوضاع‌ را به‌كلي‌ تغيير دهد. اين‌ امر بهترين‌ فرصت‌ ممكن‌ را براي‌ مقابله‌ سريع‌ و قاطع‌ با هر بحراني‌ كه‌ روي‌ مي‌دهد فراهم‌ مي‌كند. يك‌ برنامه‌ اضطراري‌ كه‌ به‌طور خاص‌ براي‌ سازمان‌ و مشكلات‌ خاص‌ آن‌ تهيه‌ شده‌ باشد، مي‌تواند از رشد بحران جلوگيري‌ كند. بازتابهاي‌ بحران‌ به‌عنوان‌ عوامل‌ خارجي‌ عبارت‌ از خسارت، جريان‌ فزاينده‌ وقايع، مشكل‌ زمان‌ و افكار عمومي‌ هستند. واكنشهاي‌ احساسي‌ بحران به‌طور عام‌ شامل‌ ناباوري، قبول‌ شكست، وحشتزدگي، كوته‌ نظري، مقصر دانستن‌ اين‌ و آن‌ و جريحه‌دار شدن‌ احساسات‌ است. كه‌ در هر بحران عوامل‌ خارجي‌ و واكنشهاي‌ احساسي‌ بحران، با درجات‌ متفاوت‌ عمل‌ مي‌كنند.

 

 

 

كنترل‌ برنامه‌ريزي‌ شده‌ بحران‌

 

 ‌داشتن‌ برنامه‌اي‌ سنجيده‌ تواني‌ ايجاد خواهد كرد تا مسئولان‌ با روشي‌ صحيح‌ به‌سرعت‌ دست‌ به‌كار شوند. زيرا كليه‌ موارد عمومي، سازماندهي، تقسيم‌ كارها، تخصيص‌ منابع‌ و تعيين‌ مسئوليتها و اختيارات‌ انجام‌ شده‌ و كانالهاي‌ ارتباطي‌ نيز تعيين‌ شده‌ است. بنابراين‌ كليه‌ موارد فوق‌ مي‌تواند از مكانيسم‌هاي‌ كنترل‌ بحران حذف‌ شود و به‌سرعت‌ برنامه‌ تغييرات‌ متناسب‌ با شرايط‌ خاص‌ آغاز گردد. به‌همين‌ دليل‌ پيش‌بيني، بررسي‌ و ارزيابي‌ بحران‌ و خطرات‌ آن‌ قبل‌ از وقوع‌ از ضروريات‌ مديريت‌ بحران است، براي‌ تدوين‌ چنين‌ برنامه‌هايي‌ مي‌توان:

 

O از آرأ عمومي، نظر مشتركان، نظر كاركنان‌ براي‌ تجزيه و تحليل‌ بحرانها كمك‌ گرفت؛

 

O در سمينارهاي‌ داخلي، ارتباطات‌ دوره‌ بحران را مشخص‌ و آمادگي‌ در سطوح‌ مختلف‌ ايجاد كرد؛

 

O براي‌ ايجاد تيم‌هاي‌ خبره، متخصص‌ و هم‌ روحيه‌ تحقيقاتي‌ انجام‌ داد؛

 

O يك‌ ليست‌ از مدت‌ زمان‌ و منابع‌ ضروري‌ جهت‌ آمادگي‌ براي‌ بحران، تهيه‌ كرد؛

 

O بادرنظر گرفتن‌ مسائل‌ مربوط‌ به‌ آموزش‌ و ارتباط، شناخت‌ درازمدتي‌ از بحران به‌دست‌ آورد؛

 

O يك‌ استراتژي‌ كلي‌ براي‌ مقابله‌ با وضعيتهاي‌ بحراني‌ در مديريت‌ بهينه‌ سازمان‌ گنجانيد.

 

 ‌توجه‌ به‌ نكات‌ زير مي‌تواند برخي‌ از سوء تفاهمات‌ را از بين‌ ببرد. هر ريالي‌ كه‌ به‌طور صحيح‌ قبل‌ از بحران خرج‌ مي‌شود، باعث‌ صرفه‌جويي‌ هزاران‌ ريال‌ در پايان‌ بحران خواهد شد. ضمناً‌ آمار و ارقام‌ مربوط‌ به‌ هزينه‌هاي‌ احتمالي‌ تنها در صورت‌ برنامه‌ريزي‌ قابل‌ محاسبه‌ هستند. نقطه‌ شروع‌ برنامه‌هاي‌ اضطراري، ايجاد نگرشي‌ وسيع‌ در مورد مشكلات‌ بالقوه‌اي‌ است‌ كه‌ ممكن‌ است‌ در تمامي‌ سازمانها به‌وجود آيد. بايد به‌ كارمندان‌ سطوح‌ پايين‌ در مورد شناسايي‌ بازتابهاي‌ بحران آموزش‌ داد تا وقايعي‌ كه‌ ممكن‌ است‌ از ديد مديريت‌ كل‌ سازمان‌ پنهان‌ بماند را گوشزد كنند.

 

‌ ‌برنامه‌ عمليات‌ اضطراري‌ شامل‌ فعاليتهايي‌ براي‌ پشتيباني‌ از اصول‌ عملياتي‌ و اهداف‌ سازمان‌ است. مي‌توان‌ سيستم‌ پژوهش‌ برنامه‌ريزي‌ را در روند استاندارد عملياتي‌ كه‌ سازمان‌ براي‌ نيل‌ به‌ اهداف‌ خود دنبال‌ مي‌كند قرار دهيم. به‌عنوان‌ مثال‌ قراردادن‌ يك‌ پرسشنامه‌ براي‌ تعيين‌ اثرات‌ يك‌ سانحه، ليستي‌ از نقاط‌ آسيب‌پذير شركت‌ را مشخص‌ مي‌كند. چنين‌ تحقيق‌ سيستماتيكي‌ مشخص‌ مي‌كند در تخمين‌ ديناميك‌ يك‌ مسئله‌ خاص، سازمان‌ چه‌ چيزهايي‌ را مي‌داند و چه‌ چيزهايي‌ را نمي‌داند. در اين‌ فرآيند سازمان‌ به‌ دو دسته‌ اطلاعات‌ نياز دارد.

 

 

 

الف‌ : سوالاتي‌ براي‌ تجزيه‌ و تحليل‌ امور:

 

مسئله‌ اساسي‌ بحران احتمالي‌ چيست؟ بحران چه‌ خطراتي‌ را به‌وجود خواهد آورد؟ ب‌ : سوالات‌ استراتژيك:

 

نقاط‌ قوت‌ شما در اين‌ مورد كدامند؟ آيا امكاني‌ براي‌ به‌حداقل‌ رساندن‌ اثرات‌ اين‌ وضعيت‌ به‌نظرتان‌ مي‌آيد؟ ‌ ‌براي‌ تعيين‌ منابع‌ مديريتي‌ و اجرايي‌ تيم، بايد گروههاي‌ مختلفي‌ كه‌ بر تصميمات‌ شركت‌ تاثير مي‌گذراند را مشخص‌ سازيم. سپس‌ به‌ مشخص‌ كردن‌ مسئوليتها تيم‌ بحران و ترسيم‌ استراتژي‌ها و عناصر برنامه‌ كه‌ جمعاً‌ واكنش‌ نسبت‌ به‌ بحران را شكل‌ مي‌دهد، بپردازيم.

 

 ‌با پيشرفت‌ مراحل‌ پژوهشي‌ و تخصيص‌ نيروهاي‌ محدود اوليه، به‌ موازات‌ جمع‌آوري‌ اطلاعات‌ لازم‌ براي‌ طرح‌ اوليه‌ و مشخص‌شدن‌ نسبي‌ مسائلي‌ كه‌ با آن‌ روبرو هستيم، بايد متخصصان‌ را در برنامه‌ريزي‌ دخالت‌ دهيم. اين‌ افراد كه‌ در بخشهاي‌ مختلف‌ سازمان‌ مشغولند، ضمن‌ مشاركت‌ در تدارك‌ اطلاعات‌ تازه‌ و شناسايي‌ عملياتي‌ كه‌ بايد تعيين‌ شود، مي‌توانند نقش‌ عملي‌ خود را در بحران تعيين‌ و مسئوليت‌ آن‌را به‌عهده‌ بگيرند. در آن‌صورت‌ هنگام‌ بروز يك‌ بحران واقعي‌ با نقش‌ خود آشناتر خواهند بود. نكته‌ اساسي‌ مشاركت‌ افراد بستگي‌ به‌ تعيين‌ دقيق‌ مسئوليتها و تفويض‌ اختيارات‌ متناسب‌ با آنهاست. تفويض‌ اختيارات‌ و مسئوليتها به‌ افراد به‌ اين‌دليل‌ است‌ كه‌ زمان‌ بحران نقشها عوض‌ شده‌ و مسئوليتهاي‌ جديدي‌ به‌وجود مي‌آيند كه‌ تا آن‌ هنگام‌ هرگز مطرح‌ نبوده‌اند. تنها زماني‌ مي‌توان‌ از عهده‌ تصميم‌گيري‌ سريع‌ براي‌ اداره‌ بحران برآمد كه‌ زنجيره‌اي‌ مشخص‌ و متناسب‌ از اختيارات‌ و مسئوليتها وضع‌ شده‌ باشد. تداخل‌ مسئوليتها و جدل‌ در مورد بايدها ونبايدها و ترديدها مشكلات‌ جديد و غيرمنتظره‌اي‌ را به‌وجود مي‌آورد. توجه‌ به‌ ريزه‌كاريها و بيان‌ واضح‌ و روشن‌ مسائل‌ يكي‌ از اصول‌ راهنماي‌ برنامه‌ريزي‌ هرگونه‌ طرح‌ احتياطي‌ است. ليست‌ كارهايي‌ كه‌ بايد انجام‌ شود و افرادي‌ كه‌ بايد ملاقات‌ شوند، در شرايط‌ بحراني‌ بسيار ارزشمند است، زيرا در بحبوحه‌ يك‌ وضعيت‌ بحراني، بافراهم‌ بودن‌ يك‌ جدول‌ آماده‌ از وظايف‌ و مسئوليتها همراه‌ با نكات‌ لازم‌ (آدرسها، اسامي، ابزار و چگونگي‌ اجرا) مي‌توان‌ مطمئن‌ بود كه‌ حتي‌ موقعي‌ كه‌ وجود افراد از وحشت‌ پر شده‌ است، اقدامات‌ لازم‌ انجام‌ خواهد گرفت. اين‌ برنامه‌ را مي‌توان‌ به‌صورت‌ تمرين‌ چندين‌ بار اجرا كرد و ايرادات‌ آن‌را برطرف‌ ساخت. ضمناً‌ بايد توجه‌ كرد، برنامه‌ عمليات‌ اضطراري‌ بايد مرتباً‌ به‌روز گردد تا اسامي، آدرسها و ابزارهاي‌ جديد جانشين‌ موارد قبلي‌ گردد.

 

 ‌مسئله‌ چگونگي‌ كنترل‌ ارتباطات‌ بايد در اين‌ برنامه‌ مشخص‌ شده‌ باشد. بايد پروسه‌ پاسخگويي‌ به‌ خطوط‌ تلفني‌ رايگان‌ را بدانيد. زماني‌ كه‌ سازمان‌ بايد همه‌ گروهها را با هم‌ بپذيرد، بايد خطوط‌ تلفني‌ مورد نياز را آماده‌ داشته‌ باشيد. سازمانهايي‌ با فعاليت‌ پرخطر بايد به‌ جزئياتي‌ كه‌ فعاليت‌ آنها را با طرفهاي‌ درگير ديگر مانند پليس‌ يا آتش‌نشاني‌ هماهنگ‌ مي‌كند توجه‌ داشته‌ باشند. حتي‌ اگر افراد متخصص‌ خود آسيب‌ ديده‌اند يا حضور ندارند بايد نحوه‌ تدوين‌ برنامه‌ها به‌صورتي‌ باشد كه‌ ديگران‌ بتوانند آن‌ را اجرا كنند. تعيين‌ مركز كنترل‌ بحران از دوباره‌كاري، اشتباه‌ سردرگمي‌ و اتلاف‌ وقت‌ مديران‌ و مجريان‌ برنامه‌ كنترل‌ بحران جلوگيري‌ مي‌كند. تعيين‌ يك‌نفر يا چندنفر با يك‌ موضع‌ مشخص‌ به‌عنوان‌ سخنگو مي‌تواند در ارسال‌ و دريافت‌ پيامهاي‌ ضروري‌ و لازم‌الاجرا كمك‌ كند. نظرات‌ پراكنده‌ از روي‌ حدس‌ و گمان‌ و توسط‌ افراد مختلف‌ نقشي‌ بسيار مخرب‌ در هماهنگي‌ عمليات‌ و به‌اجرا درآمدن‌ مسئوليتها دارد. بايد دقت‌ داشت‌ رسانه‌هاي‌ عمومي‌ همان‌طور كه‌ مي‌توانند نقشي‌ مثبت‌ و سازنده‌ در پخش‌ اطلاعات‌ ضروري‌ و ارسال‌ پيامهاي‌ لازم‌ به‌ مخاطبان‌ داشته‌ باشند در صورت‌ عدم‌ دريافت‌ پاسخهاي‌ روشن‌ و صحيح‌ اشتياق‌ خوانندگان‌ خود را با تيترهاي‌ ژورناليستي‌ و شايعات‌ مهيج‌ پر مي‌كنند. بنابراين‌ بايد توجه‌ كنيم‌ نياز اساسي‌ آنها دانستن‌ چه‌ كسي، چه‌ چيزي، چرا، كجا، چه‌ وقت‌ و چگونه‌ وقايع‌ است. باتوجه‌ به‌ اينكه‌ امنيت‌ عمومي‌ يكي‌ از موضوعهاي‌ مورد علاقه‌ هر دو طرف‌ است‌ مي‌توان‌ سمت‌ و سوي‌ سوالها را به‌ سوي‌ آن‌ سوق‌ داد.

 

 ‌افراد مختلف‌ بايد از قبل‌ نقش‌ خود را در سناريوي‌ بزرگ‌ ارتباطات‌ بحران بشناسند. بنابراين، داشتن‌ يك‌ نسخه‌ از برنامه‌ و آشنايي‌ از قبل‌ با آن‌ از ضروريات‌ پيشبرد موفق‌ برنامه‌ است. بازسازي‌ صحنه‌ مي‌تواند كمكي‌ به‌ تمرين‌ عملي‌ افراد قبل‌ از بحران باشد. تمرين‌ نداشتن‌ برنامه‌ اضطراري‌ خطرات‌ مهيبي‌ را به‌همراه‌ خواهد داشت. از جمله‌ نشناختن‌ سوت‌ خطر، عدم‌ اطلاع‌ از محل‌ پله‌هاي‌ اضطراري‌ و درهاي‌ خروج، اين‌ امر يعني‌ بي‌اثر شدن‌ برنامه‌ اضطراري‌ از آغاز!

 

 

 

نمونه‌اي‌ از بحرانها

 

 ‌در بين‌ بحرانهايي‌ كه‌ در نوع‌ خود بي‌نظير بوده‌اند و به‌طور مشخص‌ به‌ صنعت‌ برق‌ مرتبط‌ بوده‌ است‌ دو نمونه‌ قابل‌ توجه‌ است. نخست‌ گردباد گلوريا (24 ساعت‌ اول‌ مديريت‌ بحران، تن‌ برگ) در سال‌ 1985 در ايالت‌ نيويورك‌ است، كه‌ در خلال‌ آن‌ ارزش‌ برنامه‌ كنترل‌ بحران به‌خوبي‌ به‌اثبات‌ رسيد. گردباد گلوريا بدترين‌ فاجعه‌اي‌ بود كه‌ تا آن‌ تاريخ‌ در آن‌ ناحيه‌ رخ‌ داده‌ بود. اين‌ گردباد باعث‌ قطع‌ برق‌ 750 هزار خانوار در لانگ‌ آيلند نيويورك‌ شد. 12000 تير برق‌ شكست، 700 مبدل‌ نابود شد، 85 ايستگاه‌ برق‌ فرعي‌ از كار افتاد و باعث‌ تعطيل‌شدن‌ 500 محل‌ توزيع‌ شد. بعدها مسئولان‌ اين‌ شركت‌ اذعان‌ داشتند: «وصل‌كردن‌ برق‌ در نيويورك‌ از بزرگترين‌ تلاشهاي‌ انجام‌ شده‌ در تاريخ‌ صنعت‌ برق‌ بود.» به‌منظور انجام‌ اين‌ وظيفه‌ بسيار مشكل‌ 1500 نيروي‌ ماهر شركت‌ برق‌ لانگ‌ آيلند از تقريباً‌ 35 شركت‌ برق‌ ديگر در ناحيه، كمك‌ گرفت‌ و معاون‌ بخش‌ عمومي‌ «شركت‌ برق‌ لانگ‌ آيلند» به‌ياد مي‌آورد: آنها ظرف‌ چند روز كاري‌ كردند كه‌ تقريباً‌ يك‌ قرن‌ وقت‌ مي‌برد. اما تنها بسيج‌ پرسنل‌ عملياتي‌ براي‌ مجزاكردن‌ و حل‌ مشكلات‌ تنها مسئله‌اي‌ نبود كه‌ در پيش‌ روي‌ اين‌ صنعت‌ بود. در طول‌ 11 روز به‌ 580 هزار تماس‌ تلفني‌ پاسخ‌ دادند به‌ 300 درخواست‌ اطلاعات‌ از طرف‌ رسانه‌ها پاسخ‌ گفتند. پس‌ از اينكه‌ شركتهاي‌ مختلف‌ فعاليتهاي‌ عادي‌ خود را از سر گرفتند و از عملكرد داخلي‌ خود يك‌ ارزيابي‌ به‌عمل‌ آوردند، تغييراتي‌ براساس‌ پيشنهادات‌ صورت‌ گرفت: يك‌ كارگاه‌ ارتباطات‌ و پاسخگويي‌ در وضعيت‌ اضطراري‌ ايجاد شد. رئيس‌ عمليات‌ سيستم‌هاي‌ قدرتي‌ (برق) در كميسيون‌ خدمات‌ عمومي‌ نيويورك‌ چنين‌ گفت:

 

 ‌براساس‌ تجربياتمان‌ در گردباد گلوريا احساس‌ مي‌كنيم‌ نياز اصلي‌ و اوليه‌ برنامه‌ريزي‌ براي‌ مقابله‌ با طوفان، فراهم‌كردن‌ ارتباطات‌ اثربخش‌ با عموم‌ مردم، رسانه‌ها و آژانس‌هاي‌ دولتي‌ است. اين‌ امر يك‌ جنبه‌ بسيار حياتي‌ در ترميم‌ خسارات‌ ناشي‌ از طوفان‌ است‌ كه‌ اغلب‌ اهميت‌ آن‌ ناديده‌ گرفته‌ مي‌شود. آگاهي‌ مشتري‌ و درك‌ تلاشهاي‌ خدمات‌ عمومي‌ به‌همان‌ اندازه‌ مهم‌ است‌ كه‌ كيفيت‌ تلاش. نكته‌ اينجاست‌ كه‌ اگر براي‌ مطلع‌كردن‌ مردم‌ كاري‌ نكنيد، آنها از تلاشهايتان‌ آگاه‌ نخواهند شد.»

 

 ‌نمونه‌ دوم‌ بحران هواپيماربايي‌ كراچي‌ است‌ كه‌ از يك‌ سو آموزش‌ خوب‌ و هوشياري‌ خدمه‌ را مي‌رساند و از سوي‌ ديگر عدم‌ كنترل‌ امور كه‌ منجر به‌ اختتامي‌ مرگبار گشت. زماني‌ كه‌ آخرين‌ مسافران‌ در هواپيما نشستند، يك‌ وانت‌ از ايست‌ بازرسي‌ امنيتي‌ گذشت. درون‌ آن‌ افرادي‌ با يونيفرم‌هاي‌ امنيتي‌ نشسته‌ بودند. آنها تروريست‌هاي‌ مسلحي‌ بودند كه‌ از پله‌هاي‌ هواپيما بالا مي‌رفتند. خدمه‌ پرواز با تلفن‌ خلبانها را در كابين‌ مطلع‌ كردند و آنها از بالاي‌ كابين‌ فرار كرده‌ وقتي‌ هواپيماربايان‌ به‌ كابين‌ خلبان‌ رسيدند، هيچ‌كس‌ آنجا نبود. 400 نفر مسافر به‌ گروگان‌ گرفته‌ شدند. اين‌ وضعيت‌ 17 ساعت‌ به‌طول‌ انجاميد. از ساعت‌ 30/5 صبح‌ تا تاريكي‌ مجدد هوا، هواپيما به‌ يك‌ واحد برق‌ روي‌ زمين‌ متصل‌ بود كه‌ تهويه‌ هوا، نور و احتياجات‌ مختلف‌ را تامين‌ مي‌كرد. اين‌ واحد معمولاً‌ 17 ساعت‌ مداوم‌ كار نمي‌كرد. به‌دليل‌ اينكه‌ سوخت‌ مصرفي‌ جايگزين‌ نشده‌ بود برق‌ قطع‌ شد. چراغهاي‌ هواپيما خاموش‌ و سيستم‌ تهويه‌ هوا از كارافتاد، هواپيمارباها پس‌ از فريادزدن، بدون‌ هدف‌ تيراندازي‌ كردند و 28 نفر كشته‌ شدند. البته‌ مهمات‌ آنها تمام‌ شد. اين‌ نمونه‌ نشان‌دهنده‌ عدم‌ كنترل‌ اوضاع‌ توسط‌ مسئولان‌ بود. زيرا از يكسو هيچ‌ تلاشي‌ انجام‌ نشده‌ بود از سوي‌ ديگر درصدد برنيامده‌ بودند با بررسي‌ موقعيت‌ از قطع‌ برق‌ كه‌ باعث‌ تشديد بحران مي‌شد جلوگيري‌ كنند. اين‌ مسئله‌ از سوي‌ ديگر مي‌تواند نشان‌دهنده‌ اهميت‌ عمومي‌ و همه‌ جانبه‌ برخي‌ ازصنايع‌ باشد.

 

 ‌از ويژگيهايي‌ كه‌ صنعت‌ برق‌ را استثنايي‌ترين‌ مورد مستعد بحران ساخته‌ است، موارد زير باشد:

 

- داشتن‌ كل‌ جمعيت‌ و جوامع‌ به‌عنوان‌ مشتري؛

 

- وابستگي‌ تقريباً‌ همه‌ صنايع‌ و خدمات‌ در درجات‌ مختلف‌ به‌ آن؛

 

- داشتن‌ خطرات‌ ذاتي‌ و بالقوه؛

 

- داشتن‌ ساختاري‌ باارتباط‌ شبكه‌اي‌ و اتصالات‌ مرتبط‌ .

 

 

 

پيشنهادات:

 

 ‌در پايان‌ فرايند برنامه‌ريزي‌ و نكات‌ مهم‌ مديريت‌ بحران خاطرنشان‌ مي‌گردد (24 ساعت‌ اول‌ بحران، تن‌ برگ، مترجم‌ سيدعلي‌ اصغر ذوالفقاري، نشر حديث):

 

 

 

1-      طرحريزي‌ فرآيند تشخيص‌ بحران بر پايه‌اي‌ صحيح؛

 

2-      يافتن‌ موضوعاتي‌ كه‌ باعث‌ تشديد بحران مي‌شود؛

 

3-      بررسي‌ امكانات‌ مختلف‌ توسعه‌ و پيشرفت‌ بحران؛

 

4-      تعيين‌ ارتباطات‌ بين‌ مسئولان‌ در جريان‌ بحران؛

 

5-      بررسي‌ حالتهاي‌ مختلف‌ بحران از طريق‌ پرسش‌ و پاسخ‌ و بررسي‌ پاسخها؛

 

6-      انتخاب‌ بديلهاي‌ مختلف‌ به‌عنوان‌ راه‌حل؛

 

7-      تعيين‌ مسائل‌ مهم‌ نزد افكار عمومي؛

 

8-      تعيين‌ منافع‌ مشتريان‌ و مخاطبان‌ و لحاظ‌ آن‌ در سياستگذاري‌ كنترل‌ بحران؛

 

9-      انتخاب‌ بهترين‌ راه‌ برقراري‌ ارتباط‌ مستقيم‌ با افراد؛

 

10-   تعيين‌ تيم‌ مديريت‌ و تفويض‌ اختيارات‌ تام؛

 

11-   تعيين‌ حدود مسئوليت‌ و اختيارات‌ افراد تيم‌ و گروههاي‌ متخصصان؛

 

12-   توجه‌ تام‌ و تمام‌ به‌ جزئيات‌ تك‌تك‌ برنامه‌هاي‌ اجرايي؛

 

13-   تنظيم‌ مداوم‌ آخرين‌ اطلاعات‌ دقيق‌ و پيامهاي‌ ضروري‌ و برقراري‌ ارتباط‌ با مردم؛

 

14-   تعيين‌ مركز كنترل‌ بحران، مجهز به‌ وسائل‌ مخابراتي‌ و اتاق‌ براي‌ كنفرانس‌هاي‌ خبري؛

 

15-   تعيين‌ سخنگوي‌ واحد يا تيم‌ هم‌نظر؛

 

16-   شناسايي‌ افراد خبره‌ در كاهش‌ بحران و فعال‌ هنگام‌ ازدحام‌ مسئوليتها؛

 

17-   در جريان‌ قراردادن‌ كليه‌ افرادي‌ كه‌ به‌نوعي‌ با بحران مرتبط‌ مي‌شوند؛

 

18-   مشخص‌ساختن‌ اتفاقاتي‌ كه‌ ممكن‌ است‌ به‌وقوع‌ بپيوندد؛

 

19-   آماده‌ساختن‌ خود براي‌ بدترين‌ حالتها؛

 

20-   بهود مستمر پژوهشها به‌عنوان‌ امري‌ جدي‌ و مهم 

 



www.Emdadgar.com ©
+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 1:48 AM  توسط محب  | 

دفاع شهرها دربرابرعوامل جنگهاي نوين

دفاع شهرها دربرابرعوامل جنگهاي نوين 
مقدمه

در موضوع دفاع از شهرها، به موضوع ‍‍‍” شهرها“ مي پردازيم، از اين روكه امروز ديگر شهرها را تنها چون مجموعه اي خود به خود، سنتي و منتزع از ساير نقاط جهان، در مقابل حمله يا حملات احتمالي كلاسيك، بررسي نمي كنند،وآنها را به مثابه سيستمي مي شمارند كه با ساختاري هماهنگ وپويا مي توانند خود، نظير ”شهرهاي جديد“ به عنوان آخرين پديده شهري يا شهر هاي قديمي و سنتي ساز كه بدرستي آمايش شده باشند به صورتي آرماني و نسبتا كامل، هرگونه جنگ نوين ، يا مصائبي نظير آن (آتش سوزي- زلزله و ....) را از سر بگذرانند.

شهرهاي جديدي احداث مي شوند كه ممكن است مركز صنايع نظامي يا اصولا مختص به امور نظامي ساخته شده باشند تا اولا اصول دفاعي در آنها بطوراكمل رعايت شده باشد، ثانيا ساير شهرها بهترمورد محافظت ودفاع قرار گيرند. اين شهرها بيش از آمايشي شهري و بخصوص موضوع علوم وفنون معماري وشهر سازي مي باشند. اگر چه بنا به نوشته رئيس يكي ازبزرگترين انيستيتو هاي ” آمايش شهرسازي“ جهان، هنوز هيچ گونه طرح هادي كامل، بدون نقص و ايده آلي در امر شهرسازي به وجود نيامده است....و شهرهاي جديد نيز گاه به زودي مورد آمايش شهري قرار مي گيرند.اما موضوع اصلي اين مقاله آمايش شهرهاي قديمي وسنتي است كه طبيعتا از قرن ها قبل به شيوه اي سنتي ساخته شده و وجود دارند و اكنون لازم است كه به منظور دفاع در مقابل جنگ و هر مصيبت ديگري مورد آمايش سرزمين شهري قرار گيرند، پس عنصر نخستين مقاله را ” مكانيابي“ وبه ويژه ” تنسيق ارتباطات منطقي اماكن با شرايط جغرافيايي و با يكديگر“ يا به اصطلاح آمايش كردن تشكيل مي دهد وبدون توجه به عنصر زمان يا زمانبندي كه اساس برنامه ريزي هاي شهري- منطقه اي- كشوري است و بنا به ضرورتي آشكار، بيشتر توجه خود را به شهرهاي بزرگ،به ويژه پايتختي چون تهران معطوف ميدارد.

ابعاد نظري

شهر به مثابه يك سيستم، مجموعه هماهنگي است كه صرفنظر از نهادها و عناصر حقوقي ، اقتصادي ، اجتماعي ، سياسي، ايدئولوژيكي و اخلاق و انگيزه ها به مثابه عناصري ملموس و قابل رويت ظاهر مي شووجغرافيايي ظاهر مي شود.

عناصر فيزيكي وجغرافيايي (آب وهوا،پستي وبلندي، ثروتهاي زميني و زيرزميني)

عناصر جمعيتي ( ميزان جمعيت ، توزيع سني، جنسي وحرفه اي)

عناصر بافت شهري ( كوچه ها ، خيابان ها، ميدان ها،ساختمان ها)

بافت شهري در اين مجموعه نقطه ثقل موضوع عيني ، ونهاد سياسي( كه معمولا شامل روابط بين الملي و بنابر اين جنگ ودفاع مي شود) اساس موضوع نظري قرار مي گيرند. در يك صورت كلي تروجامع، اگر بنا به مبادي نظري” آمايش شهري“ بپذيريم كه شهر از محيط خود جدا نيست، الگوي آمايش كردن هدفمند شهرهاي قديمي به حومه و از آنجا به تمام مناطق مورد آمايش تابعه شهر سرايت مي يابد. از اين رو هر گونه استراتژي آمايش سرزميني كه پيشنهاد بشود، در امر دفاعي نيز، نظير غالب ديگر امور خود، به شهر يا به طور كلي شبكه هاي شهري تكيه مي كند.اين اصل در گسترش قطب هاي توسعه واعطاي اولويت به عوامل دفاع نوين، در مقابل عوامل جنگهاي نوين،عملا به تحولاتي در تمام سطوح جامعه ختم مي شود. يعني ايجاد همان قطب هاي توسعه و از جمله توسعه دفاعي كه نه تنها در كشورهاي پيشرفته صنعتي، بلكه در غالب كشورهاي در حال توسعه به اتخاذ سياست هايي آمايشي انجاميده است. از اين جا،و در اين عصر جهاني شدن(كه معلوم نيست چقدر به نفع صلح وبر عليه جنگ باشد)، شهر بويژه كلان شهر كه داراي جمعيتي بيش از ده ميليون نفر است،خود بعنوان قطبي در سطح كره زمين مطرح مي شود وبه شبكه اي مي پيوندد كه، به خصوص، كاملا شهرها وپايتخت هاي جهان را به يكديگر مربوط مي سازد.

با اين همه،”عدم تمركز“ مهمترين نظريه اي است كه در اين مبحث مطرح مي شود.”تمركز“ قبل از هر چيز به مفهوم تمركز جمعيت شهري است و در جنگهاي نوين:هدف بسيار مهمتر و آسان تري براي دشمن كه در يك نقطه جمع شده اند و براي آسيب رساني و نابودي زمان و هزينه بسيار كمتري مي برند. در مقابل،روستاها وشهرهاي كوچك متعددي را از جمعيت تخليه و در مقابل حمله دشمن، بي دفاع نهاده اند.همين مسئله در درون شهرها با تمركز تجهيزات در مركز شهرو تمركزجميت در محلات جديد و اعيان نشيني كه از برج هاي بسيار مرتفع تشكيل شده اند نيز مصداق پيدا مي كند.

تاريخچه مطالعاتي

مثال هاي آمايش شهري بنا به ملاحظات استراتژيكي و تاكتيكي دفاعي متعدداند. اما ما در اين مقاله به مثالي اشاره مي كنيم كه در بطن مطالعات آن قرار گرفته ايم. پاريس بعنوان قلب فرانسه ،مركزي از فرماندهي به ساير شهرهاي بزرگ، كوچك و از آنجا به روستاها. فرانسوي ها بعنوان قرباني بزرگ در جنگ جهاني براي اينكه از برد هرگونه خطري كه پاريس را تهديد مي كند، از جمله خطرات جنگ هاي كلاسيك وسنتي، بكاهند وكنترل جمعيت ،كنترل ساخت وبافت شهري و تجديد نقش پاريس و كاناليزه كردن بخش مهمي ازآن به هشت شهر بزرگ آن كشور(كه از لحاظ محيط و تجهيزات دفاعي نيز در وضعيت بهتري نسبت به سايرين قرار داشته اند)به عنوان تعادل شهر پرداخته اند.اطلاعات ،ارتباطات و راهها در چنين شرايطي حرف اول را مي زنند. با اين وجود، تمركز زدايي به درون شهر نيز راه يافته، هر اقدام جديدي با توجه به اصل عدم تمركز صورت گرفته است به نحوي كه حتي دانشگاههاي مشهوري چون دانشكاه سوربن را به بيش از چند دانشگاه مستقر در شهر وحومه تقسيم كرده است.

هدف

تقويت تاسيسات دفاعي شهري، تعبيه راههاي گريز از خطر، بهبود وضع خدماتي كه در زمان دفاع ضرورت مي يابد،و....به ترتيب احتمال در خطر بودن، تعداد جمعيت و منابع ثروت هر شهر ازمهمترين اهداف آمايش سرزمين در بخش شهرها قرار مي گيرند. بنابراين با اتخاذ سياست هاي آمايشي است كه ضرورت تحقيقات علمي-دفاعي شهرها درهر يك از علوم پايه نيز گزينه مي شوند وبخصوص در بخش هاي زيست شناسي، زمين شناسي، توپوگرافي، اقتصادي مورد تحليل هاي هزينه/فايده قرار مي گيرند.

روش مطالعه

در آمايش سرزمين و بطريق اولي در آمايش شهري، بحث چندان براستفاده مستقيم از علوم پايه در پدافند ملي و بخصوص در برابر جنگ هاي نوين، نيست، بلكه بحث براستفاده از آنها در آن استراتژيي از آمايش است كه تمام احتمالات جنگي را پيش بيني و به كمك چنين علومي پيشگيري كرده باشد: بحث بيشتر بر توپوگرافي، زمين شناسي، زيست شناسي هايي است كه با استفاده ازساير علوم پايه و در يك سيستم اطلاعاتي مديريت به تجديد فضاي شهري و آماده سازي آن به منظور دفاع كمك مي كنند.از جمله: هيچ كس نمي تواند منكر تجربياتي بشود كه در ارتباط با چنين وضعيتي در اتحاد شوروي(سابق) صورت گرفته است وشهر وشهرك هايي در جوار صنايع نظامي وبنابر اين هدف اوليه حمله بنا شده وتوسعه يافته اند، ساكنيني كه در طول جنگ سرد شمشير داموكلس جنگ هاي مدرن را هميشه برفراز سرهاي خود حس كرده اند.

فرضيه اصلي

شهر در دفاع، سمبل كشور در دفاع است با اين تفاوت كه در اينجا تراكم جمعيت وثروت مسئله اصلي را تشكيل مي دهد، يك شهر نظامي شايد براي حمله احتمالي بوجود آمده باشد. اما هر شهري، هر چقدر هم كم جمعيت و كم اهميت، ناچار به دفاع از خود و بنابر اين تهيه تجهيزات نهايتا به قلمرو و علومي غير پايه چون علوم اجتماعي، به ويژه اقتصاد، حقوق بين الملل، مديريت استراتژيك، علم سياست و روابط بين الملل و حتي روانشناسي اجتماعي يا مردم شناسي بيانجامد.

فصول اساسي

راهكارهاي دفاعي ابتدا به راه حل هايي كالبدگرايانه چون ساخت يا آمايش تاسيسات و تجهبزات شهري، آنگاه به تدابيري اقتصادي، سپس به سياست هايي اجتماعي و نهايتا به راه حل هاي كالبد گرايانه، ساخت شهر، پناهگاه از حيطه اين مقاله خارج است.شهرهاي جديد نيز الگوهايي هستند كه طبيعتا پيشگيري هاي تدافعي را در ساختار خود لحاظ داشته اند.اما آنچه مورد نظر اين مقاله است بيشتر كالبدگراييهايي است كه به شهر هاي موجود و آمايش آنها به منظور توانمندي هر چه بيشتر و بهتر در مقابل عوامل جنگ هاي نوين مربوط مي شوند. در اين چارچوب باز استحكام ساختمان ها، به ويژه خانه ها وساخت نسبتا كمتري با آمايش شهري مي يابند. آنچه مهم است تجهيزات و تاسيساتي است كه غالبا شريان اصلي هر شهري را تشكيل مي دهند، يعني سيستم هاي حمل ونقل،شبكه هاي تهيه و توزيع كالايي، تجهيزات آب وفاضلاب، تاسيسات برق و گازو...شبكه هايي از بهداشت ودرمان كه عملا مورد چنين پيش بيني هايي قرار مي گيرند. تدابير اقتصادي، سياست هاي اجتماعي(نظير ايجاد يك سيستم گسترده و فراگير اطلاعاتي) راههاي سياسي وضرورت هاي ديپلماسي در زمره مباحثي هستند كه حتي بصورت فشرده نيزمقاله هاي خاص خود را مي طلبد. اما گاه چون سيستم هاي اطلاعاتي دفاعي حتي در مقاله هاي اينچنين اجمالي مورد اشاره ومعرفي قرار مي گيرند.

فضاي شهري

بنا به يك تعريف، دفاع مجموعه اقداماتي است كه از هر لحاظ(سياسي، نظامي، اقتصادي و...)توسط يك كشور به منظورتضمين استقلال، حفظ تماميت و امنيت ارضي و حراست از مردم خود در مقابل هر گونه تهاجم دشمن صورت مي گيرد.مساعي شهر و شهر سازي كه گاه تحت عنوان فضاي شهري بررسي مي شوند در زمره اقدامات مزبور به شمار مي روند و با توجه به عوامل مرگبار، خسارتبار جنگ هاي نوين اهميتي بسيار بيش از پيش يافته اند،چرا كه به نوشته ژنرال برناردوبوآشيرو، رئيس سابق دانشگاه نظامي پاريس، حال ديگر كل وجود فيزيكي يك شهر، يك پايتخت يا حتي يك كشور است كه با انهدامي نسبتا كامل روبرو مي شود. از اين رو، كشورهايي كه خود بنيانگذار تسليحات نوين، از جمله از اولين توليد كنندگان بمب هاي اتمي بوده اند( ايالات متحده امريكا،پادشاهي بريتانيا،جمهوري فرانسه وجمهوري چين) كاربرد اين بمب و دفاع در مقابل آن را در بطن امور اقتصادي، علمي ، دفاعي خود قرار داده اند.از اينجاست كه دفاع در مقابل بمب اتمي وطبيعتا ساير عوامل جنگ هاي نوين، جزئي از ملاحظات مربوط به تاسيسات كشوري، بويژه تاسيسات شهري، و فراتر از همه تاسيسات شهر هاي بزرگ واقع شده است، اين امر متضمن تخصيص بخش بزرگي ازتوليد ناخالص ملي به امور دفاعي مملحوظ در اين تاسيسات است، ومسلما فراتر از همه اين تاسيسات، استحكامات دفاعي مي باشتد.

استحكامات دفاعي

حضور استحكامات دفاعي كلاسيك و از همه بالاتر پادگان هاي نظامي در داخل شهرها در عصر جنگ هاي نوين نه تنها ضرورت خود را از دست داده است، بلكه بيش از پيش نيز خطر آفرين مي نمايد. اين گونه استحكامات درون شهري كه در عصر جنگ هاي كلاسيك طبيعتا چون سدي مي بايست برسرراه هجوم دشمن به جمعيت غير نظامي شهر قرارگيرند، هدف اوليه دشمن مسلح به سلاح هاي كشتار جمعي را به قلب اين جمعيت منتقل مي كنند. چرا كه معمولا در يك حمله اتمي، پنج هدف استراتژيكي اصلي وجود دارد:

اهداف مرتبط با تسليحات هسته اي مانند سيلو هاي موشك طرف مقابل

سابر اهداف نظامي مشابه، نظير هر گونه انبار تسليحات مثلا شيميايي

پادگان هاي مهم بزرگ نظامي و مراكز سياسي

اهداف اقتصادي، به ويژه مراكزي كه پس از جنگ در باز سازي بكار مي روند

جمعيت غير نطامي كه عملا به اهداف غير اقتصادي مربوط مي شود و همه جا، از جمله در جنگ هاي نوين وجه المصالحه اي براي صلح بشمار مي رود.

اصولا شرايط جنگ هاي نوين محل استقرار پايگاههاي نظامي را به شعاع عمل وسايل وجنگ افزارهاي مدرن (بمب افكن شكاري ها وموشك ها)مربوط ساخته است و در مكانيابي، ايجاد فضاهايي وسيع براي ايجاد باند هواپيما و احداث پايگاههاي پرتاب موشك، يك اصل قرار گرفته است. از اينجاست كه در كشور هاي پيشرفته صنعتي پايگاهها بدور ازشهر ها و بصورت صحرايي در آمده اند و حتي ستاد هاي مر بوط را از شهر وجمعيت غير نظامي آن دور ساخته اند . مگر در ايالات متحده آمريكا( كه پنتاگون وزارت دفاع آمريكا ، درست روبروي واشنگتن قرار گرفته است) و در فرانسه (كه ستاد اصلي در بلوار ويكتور در مركز پاريس واقع شده است) كه البته اين دو كشور قدرت هاي اول ودوم يا اول وسوم در سلاح هاي خاص جنگ هاي نوين شناخته شده اندولابد به تداركات دفاعي خود كاملا اطمينان دارند.دفاع از پاريس بيشتر برعهده شهرك هاي اطراف و بنادر نزديك به آن قرار گرفته است تا اصولا راه نفوذ دشمن به پاريس كاملا سد شده باشد.

در شهر سازي و آمايش شهري، هجوم دشمن طبيعتا از قبل مشخص نيست. با اين وجود كارشناسان مربوط قابليت آينده نگري و اين پيش بيني هستند كه راه هجوم بيگانه بيشتر از كدام سو است تا پادگان هاي دفاعي را برسرآن راهها و در فاصله اي معقول از شهر بنا نهند.اين امر در اروپاي غربي سبب شده است برخي از نيروهاي نظامي گروهي از كشورها پادگان هاي درون شهري خود را به حداكثر قيمت مطلوب زمين به فروش رسانند و پادگان هاي بسيار مدرن و مجهز كه گاهي از نطر تاسيسات سكونتي با برخي از هتل هاي كشور هاي در حال توسعه برابري مي نمايند در خارج از شهر ها بناكنند.هر چه تعداد اين استحكامات بيشتر و ابعادشان كوچك تر باشد، اگر چه پر هزينه تر، اما موثر تر است. زيرا نه تنها راه دشمن را از هر سو مي بندد و با عدم تجمع خود درشهر وي را در اطراف شهر پراكنده مي سازد، بلكه در كاربرد بمب ها كه به قيمت بسيار گزافي تهيه مي شوند سبب مي شود كه دشمن با تحليل هزينه/فايده اي بسيار سريع به ترديد افتد و چه بسا اصولا از كاربرد چنين بمب هايي منصرف گردد. گاهي تعداد اين پادگانهاي كمر بندي را با برج هاي سابق و مجموعه آرماني آنها را به منزله حصاري جديد برگرد شهر تصور كرده اند.

راهها و بزرگراههاي درون شهري

اولين واساسي ترين واكنش جمعيت غير نظامي در مقابل عوامل جنگ هاي نوين طبيعتا و حتي الامكان فرار از مركز حمله دشمن مي باشد. اين فرار در هر حال ستوده ومطابق احكام وشرايع اسلامي در خصوص ”صيانت ذات“ غيرمجاهدين است. به خصوص كه تبخير و انتشار هر عامل جنگي نوين اعم از شيميايي، ميكروبي و اتمي زمان مي برد و بنابر اين،با فرار از مركز جنگ، احتمال كاهش صدمات ناشي از اين عوامل افزايش مي يابد. در اين جريان، بخت كساني كه عليه مسير باد حركت كنند بسيار بيشتر است و به اين ترتيب شاهراههايي كه در مسير باد ساخته شده باشند مي توانند مفر جمعيت غير نظامي را تشكيل دهند. اما ترافيك محتمل در شهر هاي بزرگ سبب مي شود كه گروهي براي فرارتا مدتي محبوس مانده بر صدماتشان بيافزايد. به علاوه، به فرض كه مثلا مسير باد در يك شهر از شمال غرب به جنوب شرق باشد كسانيكه از جنوب شرق به عزم شمال غرب حركت مي كنند طبيعتا قبل ازهر چيز به كانون بحران و خطر نزديك تر مي شوند و فرار آنها حتي در مسير باد بر ورود به كانون خطر ارجح تر است.به اين ترتيب، صرف نظر از داشتن سرعتي بيش از سرعت باد، فرار در مسيري انحرافي مي تواند به آنان كمك كند.جاده هاي كمر بندي وسيع اطراف شهرهاي بزرگ، نظيرجاده كمر بندي اطراف قابل توجه با شهر ساخته شده اند مي توانند در اين خصوص مدد رسان باشند.

شهرهاي شطرنجي نظير توكيو در ژاپن، بارسلونا در اسپانيا يا تا حدودي تهران با طول امتداد راه گريز از عوارض جنگ هاي نوين به دليل انكسار كوچه ها و خيابان ها، لزوم توقف در مقابل چراغ قرمزو....،موقع حمله چندان مناسب دفاع نمي نماياند.لذا شايد مناسب ترين نقشه معابر و خيابانها در دفاع از شهروندان مقابل عوامل جنگ هاي نوين شهرهايي ستاره اي باشد كه نز ديكترين مفر از شهر را براي شهر وندان تدارك ديده است.تعداد خيابانهاي متحد المبدا هر چه بيشتر باشد گزينه بيشتري براي فرار جمعيت غير نظامي فراهم مي آورد و با كاهش احتمال ترافيك، مسئله تمركز جمعيت را كه هميشه براي دشمن مطلوب است حل مي كند.بويژه كه چنين راههايي معمولا به عنزان خطوط مواصلاتي از اهداف اوليه و اصلي دشمن به شمار ميروند.

مسلما شهر هاي بزرگ وقديمي مگر استثناهايي چون همدان، از ابتدا به صورت ستاره اي با خيابانهاي متحد المركز ساخته نشده اند و اين وظيفه مسئولان شهر هاست كه به كمك آمايشگران شهري آنها را در حين باز سازي و گسترش حتي المكان به صورت مناسب در آورند.پاريس مي تواند به عنوان نمونه اي از مساعي آمايشي به اين صورت به شمار رود، همچنان كه نقشه شهر بيرمنگام در انگلستان چنين وضعيتي را تداعي مي كند.

در مقابله با عوامل شيميايي، راههايي كه به ارتفاعات مي روند، قاعدتا بيش ازراههايي كه از گودي ها مي گذرند يا به آنها ختم مي شوند موثرند. چراكه گازها معمولا در دره ها، گودي ها و بطور كلي پستيها جمع مي شوند.توپوگرافي شهر اگر چه تا حدودي به نظر مردم آشناست اما همه نمي نمي دانند كه اولا از بين گودي هاي موجود كدام يك از همه پست تر است و از بلندي ها كدام مرتفع تر، ثانيا موقع انتشارعوامل شيميايي و امثالهم كدام بخش از شهرمصون تر خواهد بود.راهها يا در واقع خيابانها و بزرگراههاي استراتژيكي شهر مي توانند از قبل چنين مسائلي را به كمك متخصصين نظامي كشور پيش بيني و آنگاه پيشگيري كنند.

نقشه ها نشان مي دهند كه راههاي رم به سوي غرب آن، يعني درياي مديترانه، كمتر از راههاي اين شهر به سه سوي ديگر است،و شهر مسكو نيز با وجود طراحي ستاره اي بيشتر راههاي خود را برخلاف سمت شرق كه به رود ولگا ختم مي شود، به ارتفاعات قسمت غرب خود دارد.

بازار وتوليد كالاها

تمركززدايي هاي تاسيسات و تجهيزات شهري اصولا دنباله و نتيجه تمركززدايي هاي سياسي است كه مي توانند نقش موثري در دفاع شهرها ايفا نمايند. ازجمله كشور هايي كه بنا به سياست هاي عدم تمركزومشاركت مردم در امور تشكيل شوراهاي شهري به عنوان سيستم اداري موثرتري دست يافته اند و كنترل بازار را به شهرداري سپرده اند. بنابراين شهرداري و ساز مانهاي غير دولتي وابسته به آن مي توانند از نفوذ هر گونه عامل آلوده كننده اي به سطح شهر جلوگيري كنند. از اين گروه عوامل، لباس هاي آلوده به ميكروبي هستند كه جهت تطميع جمعيت غير نظامي به قيمتي ارزان (نظير آنچه در بازار لته فروشان اتفاق مي افتاد) در اختيار مردم قرار مي گيرند.اصولا كالاهايي كه به عنوان قاچاق به قيمتي بسيار ارزان تر از حد متداول در شهرها توزيع مي شوند از جمله ابزار شناخته شده جنگ هاي (اعلام شده يا اعلام نشده) ميكروبي برعليه ساكنين شهر مي باشند كه در خريد اجناس به پليس شهر(تحت فرماندهي شهرداري) اعتماد كرده اند.

در همين چارچوب صادرات وواردات، توزيع كالا در بازار وبازرگاني است كه دشمن موفق شده است تعداد كثيري سوسك يا موش و ساير حيواناتي كه در واقع عامل يك جنگ ميكروبي به شمار مي روند را به شهر و خانه هاي اهالي گسيل دارد. اكو سيستم محيط شهري با چنين آلودگي هايي به نوعي وارونگي سوق داده مي شود.

خرده فروشي ها نه تنها آگاهانه يا نا آگاهانه عامل مهمي در گسترش عوامل جنگ هاي نوين اعلام نشده به شمار مي روند، بلكه در زمان اعلام چنين جنگ هايي نيز موانعي در امر دفاع صحيح و همه جانبه ايجاد مي كنند كه از همه مهم تر اين موانع، ايجاد بازار سياه در فروش كالاهاي دفاعي است. بازار سياه سبب مي شود گروهي كه از همه جهات مشمول حق برخورداري از كالاهاي دفاعي به قيمت مناسب هستند قادر به تهيه و تداركات آن نشوند ودشمني از درون به دشمني از بيرون مدد رساند. اضافه آن كه در شرايط بحراني، به دلايل گوناگوني كه مهمتر ازهمه عدم تجهيز مغازه هاي خرده فروشي به تجهيزات و تاسيسات لازم است قادر به ادامه خدمت نيستند و در صورت ادامه خدمت نيزچنانچه بعضي تخمين زده انداين ادامه خدمت به چيزي بيش ازحدود هشت ساعت نخواهد رسيد. از نظر فروشگاههاي بزرگ زنجيره اي مناسب ترين مراجع توزيع كالا به منظور مقابله با عوامل جنگ هاي نوين به شمار مي روند.

فروش ماسك ها و لباسهاي محافظ به قيمتي مناسب قبل از هر چيز در فروشگاههاي بزرگ زنجيره اي امكانپذير مي نمايد. اين فروشگاهها كه طي دوراني طولاني داراي محل و مقرراتي ثابت هستند مي توانند در رابطه با تدارك كالاهاي لازم در دفاع مقابل عوامل جنگ هاي نوين نقش بسيار موثري ايفا نمايند.خصلت اساسي اين فروشگاهها كه كالاهاي ارائه شده به صورت فله در فروشگاههاي كوچك(مثل گوشت، پنير، حيوانات مذبوح، حبوبات و...)را در بسته بنديهاي بهداشتي عرضه مي كنند به ايفا نقش درارتباط با بهداشت و درمان نيز كمك مي كند.به اضافه اينكه معمولا بزرگترين عرضه كنندگان كنسرو ها و آبهاي سالم مدني نيز همين فروشگاهها مي باشند.و نهايتا شايد به چنين دلائلي باشد كه در اكثر شهرهاي بزرگ اروپايي در وسيع ترين سطح ممكن در مرز يا حتي بيرون از بافت شهرها قرار گرفته اند.

از مهمترين خصلت هاي فروشگاههاي زنجيره اي ، عدم تمركز آنان چون بازار سنتي (كه هدفي يگانه و سهل براي حمله دشمن است) به شمار مي رود.تمركز بازار وبه طور كلي تمركز سرمايه هاي اقتصادي فعاليت دشمن را در رسيدن به اهداف شوم خود تسهيل مي كند. شهر توكيو به دليل آن كه نه تنها بزرگترين بازار سرمايه ژاپن بلكه بزرگترين يا لااقل يكي از بزرگترين مراكز سرمايه در جهان به شمار مي رود هدف بالقوه و اوليه در هر گونه جنگ هوايي و نوين خواهد بود.شگفت اينكه بانك هاي خارجي در ژاپن همه بين قصر امپراتوري ودو ايستگاه بزرگ راه آهن شهر متمركز شده اند.اين است كه توكيو با ساختار فعلي خود اجبارا بهترين دفاع را در حفظ بيطرفي نسبي وعدم تسليح ملي ديده است.

بازار متمركز در شهرهاي بزرگ هدف گيري اقتصادي دشمن را تسهيل كرده است. در شهر دمشق در سوريه ، بازار به صورتي متمركز در جنوب بخش اختصاص يافته و وزارتخانه ها وسازمان ها قرارگرفته است. در دهلي نو نيز بخش تجاري در جنوب شهر و جنوب بخش صنعتي آن واقع شده است. بي اعتنايي شهرهاي جهان سومي به تمركز مراكز تجاري،اداري و گاه صنعتي چيزي جز كمك عملي به هدف گيريهاي آتي دشمناني كه در تدارك جنگ هايي نوين مي باشند نخواهد بود.

نويسنده:دكتر عليرضا آيت اللهي
+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 1:41 AM  توسط محب  | 

The Civil Defence Arboretum Memorial Grove

The Civil Defence Arboretum Memorial Grove

British Civil Defence volunteers are currently raising money to complete the UK Civil Defence War Memorial project in the National Memorial Arboretum within the National Forest at Croxhall, near Tamworth, in the West Midlands. Thus far the money for plot preparation, landscaping, paths, hedges, trees, shrubs, hard-standing and display board has been raised. The memorial stones are in place and inscribed.


At long last those who died or were seriously injured and the animals that worked with them between 1939 -1945 can be remembered.The memorial commemorates the loss of over 7,000 Civil Defenders. They gave their lives in defence of the people.
Successive governments have for 50 years consistently failed to remember and honour those who made the ultimate sacrifice.
Please help us complete this project with a much needed donation by contacting the Director General's office, BCD,
telephone   ++ 44 (0)1205 280280.
 

We will update this page soon with further information.

© British Civil Defence
1999-2003

+ نوشته شده در  پنجشنبه 2 آبان1387ساعت 1:38 AM  توسط محب  | 

مطالب قدیمی‌تر